20 marca 2014 r. wchodzi w życie nowa Ustawa o funduszu sołeckim

Tekst Ustawy z dnia 21 lutego 2014 r. o funduszu sołeckim opublikowany został 12 marca 2014 r. w Dzienniku Ustaw. Ustawa wchodzi w życie w terminie 7 dni od jej opublikowania, czyli 20 marca 2014 roku.

Wszystkie uchwały rad gmin o wyodrębnieniu bądź niewyodrębnieniu funduszu sołeckiego podjęte od dnia 20 marca 2014 r. muszą powoływać się na Ustawę z dnia 21 lutego 2014 r. o funduszu sołeckim!

Jeszcze w marcu 2014 r. opublikujemy komentarz do nowej Ustawy.

Tekst Ustawy dostępny jest po kliknięciu poniższych obrazków oraz w:

Dzienniku Ustaw (TUTAJ),

Internetowym Systemie Aktów Prawnych (TUTAJ).

POBIERZ PLIK: Ustawa z dnia 21 lutego 2014 r. o funduszu sołeckim

Pytanie:

Wójt gminy przyjął do projektu a następnie do uchwały budżetowej gminy na 2011 r. kwoty środków funduszu sołeckiego wynikające z informacji przekazanych sołtysom, które zostały obliczone prawidłowo zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy o funduszu sołeckim pomimo, że sołectwa złożyły wnioski na niższe kwoty. Czy taka sytuacja jest zgodna z prawem i jakie rodzi konsekwencje?

Odpowiedź:

Sytuacja taka rodzi pewne komplikacje z punktu widzenia oceny, czym są wydatki wykonane w ramach funduszu sołeckiego, od których gmina dochodzi następnie częściowego zwrotu z budżetu państwa w formie dotacji celowej. Ani ustawodawca w ustawie o funduszu sołeckim ani Minister Finansów w rozporządzeniu w sprawie zwrotu części wydatków wykonanych w ramach funduszu sołeckiego nie określił, jak definiować wydatki wykonane w ramach funduszu. Powszechna jest interpretacja, że wydatki wykonane w ramach funduszu to wydatki poniesione zgodnie z prawidłowymi wnioskami sołectw, uchwalonymi i złożonymi w trybie ustawy o funduszu sołeckim – taką przyjęła m.in. KR RIO w programie kontroli koordynowanej funduszu sołeckiego przeprowadzonej w 2012 r.

Drugim aspektem, który trzeba uwzględnić przy ocenie tego zagadnienia jest charakter wniosku sołectwa i samego prawa sołectwa do określania przeznaczenia środków funduszu sołeckiego. Nie ma przepisów obligujących sołectwa do uchwalania wniosków w sprawie przeznaczenia funduszu, jak również nie ma przepisów zobowiązujących do określania przez sołectwo przeznaczenia całości środków postawionych do jego dyspozycji.

Przyjmując prymat wniosku sołectwa – jako dokumentu przesądzającego zarówno o celach wykorzystania środków, jak i kwoty środków budżetowych, które sołectwo chce wykorzystać w ramach przyznanej kwoty – należy stwierdzić, że podawanie w uchwale budżetowej środków na przedsięwzięcia sołeckie w kwocie wyższej niż to wynika ze złożonych wniosków jest działaniem nieprawidłowym. Mimo, że mieszczą się one w kwotach obliczonych na podstawie art. 2 ust. 1 u.f.s. Wydatkowanie wyższej kwoty niż wynika ze złożonych przez sołectwa wniosków może skutkować negatywną oceną takiego stanu przez kontrolę i właściwego wojewodę. W konsekwencji może się to wiązać z koniecznością zwrotu dotacji z budżetu państwa otrzymanej od tych wydatków, które potraktowano jako wykonane w ramach funduszu, mimo że sołectwa składając wnioski nie przewidywały rozdysponowania (wykorzystania) całości przypadających im kwot.

Udostępniamy wystąpienie pokontrolne Najwyższej Izby Kontroli z dnia 25 października 2012 r., sygn. LZG-4101-04-04/2012 P/12/134. Kontrola została przeprowadzona przez pracowników Delegatury NIK w Zielonej Górze, jednostką kontrolowaną był Urząd Gminy Żary.

Najwyższa Izba Kontroli stwierdziła nieprawidłowości m.in. w działanich wójta gminy Żary.

Wójt gminy nakazał sołtysom pomniejszenie rozdysponowania środków z funduszu sołeckiego. Jak wyjaśniał NIK wójt: celem mojego działania było ograniczenie kwoty wydawanej przez sołectwa na konsumpcję.

Najwyższa Izba Kontroli nie podzieliła argumentacji wójta stwierdzając w ww. wystąpieniu pokontrolnym nieprawidłowości m.in. w zakresie organizowania funduszu sołeckiego, w tym rozdysponowania środków funduszu sołeckiego na sołectwa.

Zdaniem NIK działania organu wykonawczego gminy doprowadziły do zaniżenia kwot funduszu sołeckiego a w konsekwencji do pozbawienia sołectw części należnych im środków z funduszu sołeckiego. Najwyższa Izba Kontroli stwierdziła, iż wójt nie posiada uprawnień do korygowania kwot ani rodzaju przedsięwzięć wskazanych we wnioskach sołectw.

Jak czytamy w wystąpieniu pokontrolnym, podkreślenia SLLGO:

„[…] W działalności kontrolowanej jednostki w przedstawionym wyżej zakresie stwierdzono następujące nieprawidłowości:

1. Wójt nakazał sołtysom pomniejszenie rozdysponowania środków z funduszu sołeckiego na 2012 r. o kwoty przeznaczone na organizację imprez kulturalnych, (a w przypadku 6 sołectw, które pomimo ww. zalecenia ujęły te wydatki we wnioskach, wykreślił je z wniosków) z uwagi na fakt, że cel na jaki została przeznaczona przez zebranie wiejskie jest niezgodny z ustawą o funduszu sołeckim. Stosownie natomiast do art. 1 ust 3 ustawy o funduszu sołeckim, środki funduszu przeznacza się na realizacje przedsięwzięć, które zostały zgłoszone we wniosku sołectwa, są zadaniami własnymi gminy i służą poprawie warunków życia mieszkańców. Powyższe zadania spełniały ww. wymogi, zatem działanie Wójta było nieprawidłowe, tym bardziej, że ustawa nie przyznała mu uprawnień do korygowania wniosków (nawet jeżeli byłyby do tego podstawy). Stosownie do przepisu art. 4 ust 5 ustawy o funduszu sołeckim Wójt może jedynie odrzucić wniosek nie spełniający wymogów określonych w art. 4 ust. 2-4.

W związku z powyższym łączna kwota środków funduszu sołeckiego pozostająca w dyspozycji sołectw była niższa od kwot wynikających z prawidłowego obliczenia na podstawie wzoru określonego w art. 2 ust. 1 o 23.792 zł¹⁰ (zaniżenie kwoty funduszu dla poszczególnych sołectw wynosiło od 3% do 10%).

[Dodwód: akta kontroli str. 27-30]

Wójt Wiesław Polit wyjaśnił, że: wydatki te byłyby przeznaczone na zakup artykułów spożywczych do przygotowania posiłków dla uczestników, a więc w celach konsumpcyjnych. Wydatki te, w mojej ocenie, nie podlegałyby refundacji z budżetu państwa (…). Celem mojego działania było ograniczenie kwoty wydawanej przez sołectwa na konsumpcję. Nie wiązało się to  w żaden sposób z obniżaniem kwoty funduszu sołeckiego na dane sołectwo.

[Dowód: akta kontroli str. 100-103]

Najwyższa Izba Kontroli wskazuje, że ww. działanie spowodowało pozbawienie sołectw części należnych im środków z funduszu sołeckiego, bowiem Wójt nie posiada uprawnień do korygowania kwot ani rodzaju przedsięwzięć wskazanych we wnioskach sołectw[…]”

Należy podkreślić, iż wyłącznie mieszkańcy sołectwa na zebraniu wiejskim formułując treść wniosku o fundusz sołecki i podejmując stosowną uchwałę, decydują o przedsięwzięciach funduszu sołeckiego.

Wzór zawarty w ustawie o funduszu sołeckim pozwala obliczyć wysokość funduszu przypadającego na każde sołectwo. Działania zmierzające do obniżenia wysokości funduszu sołeckiego pozbawione są podstaw prawnych.

Całość wystąpienia pokontrolnego Najwyższej Izby Kontroli z dnia 25 października 2012 r., sygn. LZG-4101-04-04/2012 dostępna jest tutaj.

Pytanie:

Czy z funduszu sołeckiego można sfinansować koszty eksploatacji świetlicy wiejskiej (raz w tygodniu: ogrzanie, prąd, woda), która stoi nieczynna, ale byłaby cyklicznie eksploatowana w celu odbywania  mszy?

Odpowiedź:

Jeżeli świetlica jest mieniem gminy, to ponoszenie kosztów związanych  z wykorzystywaniem jej na potrzeby mieszkańców nie wymaga żadnych szczególnych uzasadnień. Zastrzec jednak należy – jak to już było wskazywane przy okazji odpowiedzi na inne pytania – że samo w sobie ponoszenie bieżących kosztów utrzymania świetlic budzi wątpliwości z punktu widzenia problemów z określeniem takich wydatków jako dotyczących „przedsięwzięć” sołeckich. Jednakże niewątpliwie jest to wydatek na zadanie własne gminy.

Nawet jeżeli świetlica będąca mieniem gminy jest „nieczynna”, to zadaniem własnym gminy jest poniesienie bieżących kosztów związanych z istnieniem takiego obiektu. Wystarczające wydaje się wówczas wskazanie we wniosku sołectwa na sfinansowanie kosztów mediów w świetlicy niezbędnych dla jej utrzymania w należytym stanie, umożliwiającym ewentualne wykorzystanie przez mieszkańców sołectwa w celach publicznych. Nie ma potrzeby wskazywania, że poniesienie wydatków może być związane z odbyciem mszy, ponieważ wydatki nie będą się odnosiły do tego zdarzenia.

Mieszkańcy Lipna odnieśli sukces

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w wyroku z 3 sierpnia 2012 r., sygn. akt I SA/Po 344/12, stwierdził nieważność uchwały Rady Gminy Lipno z 29 grudnia 2011 r. nr XVII/123/2011 odnośnie odrzucenia wniosku sołectwa Lipno o włączenie do budżetu przedsięwzięć tego sołectwa.

Wyrok ma istotne znaczenie dla realizacji Ustawy o funduszu sołeckim. Przedsięwzięcia ujęte we wnioskach o fundusz sołecki wpisywane są do budżetu gminy. Zgodnie z art. 4 ust. 7 Ustawy o funduszu sołeckim: Uchwalając budżet, rada gminy odrzuca wniosek sołectwa, w przypadku gdy zamierzone zadania nie spełniają wymogów określonych w art. 1 ust. 3.

Zdaniem Sądu ogólne sformułowania, a w szczególności powoływanie się na społeczne zastrzeżenia i kontrowersje nie mogą być brane pod uwagę w kontekście ściśle określonych warunków w jakich może rada gminy odrzucić wniosek sołectwa.

Wyrok WSA w Poznaniu dostępny jest tutaj.

Unieważniona uchwała Rady Gminy dostępna jest tutaj.

Uchwała Rady Gminy Lipno Nr XVII/123/2011

Mieszkańcy sołectwa Lipno w gminie Lipno, w woj. wielkopolskim w terminie do 30 września 2011 r. złożyli wniosek o fundusz sołecki.

Wniosek spełnił warunki określone w art. 1 ust. 3 Ustawy o funduszu sołeckim, czyli ujęte w nim przedsięwzięcia są zadaniami własnymi gminy, służą poprawie warunków życia mieszkańców i są zgodne ze strategią rozwoju gminy.

Na etapie tworzenia budżetu gminy, Rada Gminy Lipno, postanowiła nie ujmować przedsięwzięć z wniosku o fundusz sołecki w budżecie. 29 grudnia 2011 r. Rada Gminy Lipno podjęła Uchwałę Nr XVII/123/2011 w sprawie rozpatrzenia wniosku o przyznanie środków z funduszu sołeckiego, odrzucając wniosek mieszkańców.

W uzasadnieniu uchwały Rada Gminy wskazała, iż przesłanką odrzucenie tego konkretnego wniosku było przedsięwzięcie określone wyjazd na wystawę rolniczo-ogrodniczą, które zdaniem radnych służyłoby wąskiemu gronu mieszkańców, co zamiast służyć integracji społeczności, będzie dezintegrować mieszkańców sołectwa. Dodatkowo za odrzuceniem wniosku sołectwa przemawia okoliczność braku wstępnego kosztorysu, który nie został dołączony do wniosku. Ponadto wartość przedsięwzięcia objętego wnioskiem – budowa sanitariatów, jest kilka razy wyższa od wartości środków funduszu sołeckiego, co wynika z kosztorysu dołączonego 16 grudnia 2011 r. (…) Wniosek Sołectwa Lipna budzi zbyt wiele kontrowersji i zastrzeżeń mieszkańców, co do zgodności ze strategią Rozwoju Gminy, szczególnie w punkcie: budowa sanitariatów w Parku Lipnie.

Wezwanie do usunięcia naruszenia prawa

Mieszkańcy Sołectwa Lipno poprzez swojego Sołtysa postanowili zaskarżyć tę uchwałę zgodnie z art. 101 ustawy o samorządzie gminnym. Pierwszym krokiem do zaskarżenia uchwały rady gminy jest wezwanie do usunięcia naruszenia prawa, co też zostało w tej sprawie uczynione. W wezwaniu podniesione zostało, iż zakres kontroli poprawności zgłaszanego wniosku w zakresie spełnienia warunków określonych w art. 4 ust. 2 – 4 Ustawy o funduszu sołeckim należy do kompetencji wójta gminy. Dokonywanie oceny w tym zakresie przez radę gminy jest przekroczeniem uprawnień przysługujących ustawowo radzie i wchodzenie w kompetencje wójta gminy.

W zasadzie mieszkańcy podkreślali, iż rada gminy nie miała kompetencji do tak daleko idącego rozstrzygnięcia, ponieważ pierwotnie wniosek sołectwa nie został odrzucony przez wójta zgodnie z art. 4 ust. 5 ustawy o funduszu sołeckim: wójt (burmistrz, prezydent miasta) w terminie 7 dni od dnia otrzymania odrzuca wniosek niespełniający warunków określonych w ust. 2-4, informując jednocześnie o tym sołtysa tj. wniosek podlega badaniu czy został przyjęty zgodnie z procedurą, czy zawiera elementy niezbędne (przedsięwzięcie, koszt, uzasadnienie), czy złożony został w terminie oraz czy nie została przekroczona kwota przeznaczona na sołectwo. Organ wykonawczy badając wniosek przed włączeniem go do projektu budżetu jest zobowiązany do dokonania oceny, czy spełnia wszystkie kryteria.

Skarga do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego

W związku z tym, że Rada Gminy po złożeniu wezwania do usunięcia naruszenia prawa nie uchyliła uchwały, Sołtys w imieniu mieszkańców złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. W uzasadnieniu skargi podniesiono, że wszystkie przedstawione przez  mieszkańców przedsięwzięcia należą do zadań własnych gminy, służą poprawie warunków życia mieszkańców gminy oraz są zgodne ze strategią rozwoju gminy. Natomiast przedsięwzięcie pod nazwą Budowa sanitariatów w Parku w Lipnie jest zadaniem, które sołectwo realizuje już trzeci rok z rzędu (w latach 2010, 2011 i 2012 ). W grudniu 2011 r., kilka dni przed sesją Rady Gminy, Wójt Gminy, realizując przyjęte przedsięwzięcia sołectwa na 2011 r., dokonał zakupu materiałów budowlanych związanych z budową sanitariatów w parku w Lipnie. Na rok 2012 sołectwo przyjęło to przedsięwzięcie jako kontynuację zadania już realizowanego w ramach funduszu sołeckiego.

Zdaniem skarżącej  pani Sołtys, podejmując przedmiotową uchwałę Rada Gminy nie wykazała, że zaplanowane przedsięwzięcia nie są zadaniami własnymi gminy, że nie służą poprawie warunków życia mieszkańców gminy, ponadto że nie są zgodne ze strategią rozwoju gminy. Czyli Rada Gminy w żadnym punkcie swojej uchwały nie stwierdziła, że zamierzone przez mieszkańcó zadania nie spełniają wymogów określonych w art. 1 ust. 3 Ustawy o funduszu sołeckim.

Uchwałą z 28 marca 2012 r. Nr XXI/153/2012 Rada Gminy wskazała, iż jest za odrzuceniem skargi mieszkańców. Uchwała dostepna jest tutaj.

Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego

Sąd przyznał rację mieszkańcom. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu nie zgodził się z argumentacją Rady Gminy i uznał, że uchwała o odrzuceniu wniosku sołectwa została podjęta z naruszeniem prawa. W zasadzie Sąd orzekając wskazał na następujące przesłanki wynikające z art. 4 ust. 7 ustawy o funduszu sołeckim: rada gminy odrzuca wniosek sołectwa, w przypadku gdy zamierzone zadania nie spełniają wymogów określonych w art. 1 ust. 3 – czyli wniosek może zostać przez radę gminy odrzucony, jeżeli planowane zadania z funduszu sołeckiego nie są zadaniami własnymi, nie służą poprawie warunków życia mieszkańców, nie są zgodnie ze strategią rozwoju gminy. Dlatego też zdaniem sądu uzasadnienie uchwały o odrzuceniu wniosku sołectwa ma spełniać takie kryterium  W konsekwencji, aby adresat uchwały wiedział z jakich powodów rada gminy odrzuca konkretny wniosek, koniecznym jest, aby stosowny akt (uchwała) zawierała uzasadnienie, w którym znajdą się odniesienia do przywołanych kryteriów oceny wniosku. Takie uzasadnienie pozwoli również – w razie zaskarżenia uchwały – ocenić sądowi, czy zaskarżony akt jest zgodny z obowiązującym prawem.

Sąd rozpatrując skargę mieszkańców dokonał analizy zaskarżonej uchwały i uznał, iż z jej uzasadnienia nie wynika, że każde z pięciu przedsięwzięć nie spełnia kryteriów wskazanych w art. 1 ust. 3 ustawy o funduszu sołeckim. Zdaniem Sądu ogólne sformułowania, a w szczególności powoływanie się na społeczne zastrzeżenia i kontrowersje nie mogą być brane pod uwagę w kontekście ściśle określonych warunków w jakich może rada gminy odrzucić wniosek sołectwa. Ponadto w ocenie sądu rada wskazując na niektóre podstawy rozstrzygnięcia wkroczyła w uprawnienia organu wykonawczego, który (co sygnalizowali w skardze mieszkańcy) dokonuje wstępnej oceny wniosków sołectw na podstawie art. 4 ust. 5 ustawy o funduszu sołeckim.

Wnioski dla mieszkańców sołectw

Ostatecznie Sąd wskazał, iż jego rozstrzygniecie ma taki skutek, iż rada gminy ma obowiązek raz jeszcze rozpoznać wniosek sołectwa o przyznanie środków z funduszu sołeckiego.

Co warto zapamiętać:

– wójt, burmistrz, prezydent ma tylko siedem dni na ewentualne odrzucenie wniosku sołectwa, a w przypadku upłynięcia tego terminu wniosek jest ważny,

– przedsięwzięcia ujęte we wniosku o fundusz sołecki muszą zostać ujęte w budżecie gminy,

– jeśli na etapie tworzenia budżetu rada gminy nie wpisze przedsięwzięć do budżetu, podejmując uchwałę o odrzuceniu wniosku, taką uchwałę rady gminy można zaskarżyć do sądu,

– zaskarżenie takiej uchwały musi być poprzedzone wezwaniem do usunięcia naruszenia prawa,

– ustawa o funduszu sołeckim w art. 4 ust. 7 przewiduje ściśle określone przyczyny, z jakich rada gminy może odrzucić wniosek o fundusz sołecki,

– przyznanie racji mieszkańcom przed sądem zobowiązuje radę gminy do ponownego zajęcia się wnioskiem i ewentualnie do włączenia tych przedsięwzięć do aktualnie realizowanego budżetu.

Wystąpienie pokontrolne RIO w Katowicach z dnia 23 stycznia 2012 r., Gmina Istebna, znak: WK-6100/35/4/11/12 

We wniosku pokontrolnym (str. 10-11) RIO zwróciło uwagę, że w 2010 r. nie odrzucono wniosków sołectw o przyznanie środków z funduszu sołeckiego, pomimo nie spełniania przez nie formalnego wymogu oszacowania przedsięwzięć oraz, że żadnemu z pracowników Urzędu Gminy w Istebnej nie powierzono na piśmie zadań z zakresu weryfikacji wniosków o przyznanie środków z funduszu sołeckiego.

We wniosku pokontrolnym zalecono: powierzyć pracownikom Urzędu Gminy w Istebnej obowiązki w zakresie weryfikacji wniosków o przyznanie środków z funduszu sołeckiego, stosownie do przepisów ustawy z dnia 20 lutego 2009 r. o funduszu sołeckim (Dz. U. Nr 52, poz. 420 z późn. zm.), mając na uwadze przepisy art. 68 i art. 69 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. Nr 157, poz. 1240 z późn. zm.).

Odpowiedź RIO w Katowicach z dnia 2 sierpnia 2012 r. na pytanie wójta gminy Kruszyna, znak: WA-0250/69/12

Regionalna lzba Obrachunkowa w Katowicach wskazuje, że ustawa o funduszu sołeckim nie przewiduje trybu, w którym można by dokonać zmian przedsięwzięć zgłoszonych przez mieszkańców zgodnie z ustawą, poprzez złożenie nowego wniosku lub zmianę wniosku złożonego w termnie do dnia 30 września.

W przypadku rezygnacji z realizacji przedsięwzięcia lub niemożności jego wykonania istnieje możliwość przeznaczenia niewydatkowanych środków na wykonanie w danym roku budżetowym innych zadań, w tym zgodnych z sugestiami przekazanymi przez sołectwo. Tutejsza Izba zwraca jednak uwagę, że wydatek taki traci charakter wydatków z funduszu sołeckiego. Oznacza to m.in., że kwota takiego wydatku nie może być objęta wnioskiem o zwrot z budżetu państwa w formie dotacji.

Wystąpienie pokontrolne RIO w Katowicach z dnia 20 lutego 2012 r., Gmina Krzepice, znak: WK-6100/38/4/11/12

RIO zwraca uwagę, iż wniosek sołectwa powinien być zgodny z uchwałą zebrania wiejskiego.

Wystąpienie pokontrolne RIO w Katowicach z dnia 17 sierpnia 2012 r., Gmina Pawonków, znak: WK-6100/11/4/12

RIO zwraca uwagę, iż nieprawidłowo wyliczono na 2011 r. kwotę bazową będącą składnikiem naliczenia wysokości środków funduszu dla poszczególnych Sołectw Gminy Pawonków na 2011 r.

Wystąpienie pokontrolne RIO w Katowicach z dnia 17 sierpnia 2012 r., Gmina Tworóg, znak: WK-6100/9/4/12

RIO zwróciło uwagę na nieprawidłowo ustalono kwotę funduszu sołeckiego w 2010 r.

Wystąpienie pokontrolne RIO w Katowicach z dnia 24 sierpnia 2012 r., Gmina Rajcza, znak: WK-6100/34/4/11/12

RIO zwróciło uwagę na nieterminowe przekazanie informacji w zakresie wysokości ustalonych środków na fundusz sołecki na 2011 r. dla poszczególnych sołectw Gminy Rajcza.

Wystąpienie pokontrolne RIO w Katowicach z dnia 17 sierpnia, Gmina Wielowieś, znak: WK-6100/10/4/12

RIO stwierdziło, iż w 2010 r. nieprawidłowo ustalono wysokość kwoty bazowej będącej podstawą do wyliczenia wysokości Funduszu Sołeckiego na 2011 r.

Odpowiedź RIO w Katowicach z dnia 22 grudnia 2011 r. na pytanie rady sołeckiej sołectwa Zbory, znak: WA-0250/120/11

RIO w Katowicach odpowiedziało na pytanie o możliwość wyposażenia świetlicy wiejskiej z funduszu sołeckiego. Pytanie rady sołeckiej dostępne jest tutaj.

Odpowiedź RIO w Katowicach z dnia 23 września 2011 r. na pytanie sołtysa sołectwa Zwardoń, znak: WA-0250/94/11

Regionalna Izba Obrachunkowa w Katowicach wskazuje, że ustawa o funduszu sołeckim nie przewiduje trybu, w  którym można by dokonać zmian przedsięwzięć zgłoszonych przez mieszkańców zgodnie z ustawą poprzez złożenie nowego wniosku lub zmianę wniosku złożonego w terminie do dnia 30 września.

Odpowiedź RIO w Katowicach z dnia 2 lipca 2010 r. na pytanie wójta gminy Rudziniec, znak: WA-0250/53/10

Zwracamy uwagę, iż interpretacja przyjęta w 2010 r. przez RIO: zmiana przedsięwzięcia wydaje się być jednak dopuszczalna o ile taką wolę wyrazi zebranie wiejskie poprzez stosowną uchwałę, uległa w skali kraju zmianie: niedopuszczalne jest dokonywanie zmian przedsięwzięć.

22 grudnia 2011 r. Regionalna Izba Obrachunkowa w Katowicach udzieliła odpowiedzi na pytanie rady sołeckiej sołectwa Zbory: czy fundusz sołecki może być przeznaczony na przedsięwzięcia polegające na zakupie wyposażenia do świetlicy wiejskiej?

Przypominamy odpowiedź Rafała Trykozko dostępną tutaj.

O tym, czy zakup danego rodzaju wyposażenia do świetlic wiejskich stanowi zadanie własne gminy czy nie, nie decyduje ostatecznie fakt, że jest to np. zastawa, sprzęt audio-video czy sportowy. Kupowane wyposażenie ma służyć realizacji zadań własnych gminy i nie ma w przepisach prawa żadnego „katalogu” wskazującego, jakiego rodzaju wyposażenie można nabywać w związku z realizacją zadań własnych, a jakie nie. Do zadań sołectwa należy uzasadnienie wniosku w sposób wskazujący jednoznacznie, z realizacją jakich zadań własnych gminy zakup ten jest związany i do czego będzie wykorzystywany – w ramach realizacji tych zadań. Zatem należy podać we wniosku stosowne uzasadnienie przeznaczenia zakupu w świetle przepisów art. 6 i 7 ustawy o samorządzie gminnym.

Podobnie RIO w Katowicach: zastanawiając się nad ujęciem we wniosku o fundusz sołecki konkretnego przedsięwzięcia, należy rozważyć i krótko opisać, z realizacją jakich zadań własnych gmin proponowany przez mieszkańców zakup jest związany i do czego będzie w realizacji tych zadań wykorzystany.

Do zadań własnych gminy, określonych w art. 7 ustawy o samorządzie gminnym należą:

Art. 7.

1. Zaspokajanie zbiorowych potrzeb wspólnoty należy do zadań własnych gminy.

W szczególności zadania własne obejmują sprawy:

1) ładu przestrzennego, gospodarki nieruchomościami, ochrony środowiska i przyrody oraz gospodarki wodnej,

2) gminnych dróg, ulic, mostów, placów oraz organizacji ruchu drogowego,

3) wodociągów i zaopatrzenia w wodę, kanalizacji, usuwania i oczyszczania ścieków komunalnych, utrzymania czystości i porządku oraz urządzeń sanitarnych, wysypisk i unieszkodliwiania odpadów komunalnych, zaopatrzenia w energię elektryczną i cieplną oraz gaz,

3a) działalności w zakresie telekomunikacji,

4) lokalnego transportu zbiorowego,

5) ochrony zdrowia,

6) pomocy społecznej, w tym ośrodków i zakładów opiekuńczych,

6a) wspierania rodziny i systemu pieczy zastępczej,

7) gminnego budownictwa mieszkaniowego,

8) edukacji publicznej,

9) kultury, w tym bibliotek gminnych i innych instytucji kultury oraz ochrony zabytków i opieki nad zabytkami,

10) kultury fizycznej i turystyki, w tym terenów rekreacyjnych i urządzeń sportowych,

11) targowisk i hal targowych,

12) zieleni gminnej i zadrzewień,

13) cmentarzy gminnych,

14) porządku publicznego i bezpieczeństwa obywateli oraz ochrony przeciwpożarowej i przeciwpowodziowej, w tym  wyposażenia i utrzymania gminnego magazynu przeciwpowodziowego,

15) utrzymania gminnych obiektów i urządzeń użyteczności publicznej oraz obiektów administracyjnych,

16) polityki prorodzinnej, w tym zapewnienia kobietom w ciąży opieki socjalnej, medycznej i prawnej,

17) wspierania i upowszechniania idei samorządowej, w tym tworzenia warunków do działania i rozwoju jednostek pomocniczych i wdrażania programów pobudzania aktywności obywatelskiej,

18) promocji gminy,

19) współpracy i działalności na rzecz organizacji pozarządowych oraz podmiotów wymienionych w art. 3 ust. 3 ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (Dz. U. Nr 96, poz. 873, z późn. zm.²),

20) współpracy ze społecznościami lokalnymi i regionalnymi innych państw.

Materiały źródłowe:

Odpowiedź RIO w Katowicach z dnia 22 grudnia 2011 r. na pytanie rady sołeckiej sołectwa Zbory, znak  WA-0250/120/11, dostępna jest tutaj.

Pismo rady sołeckiej sołectwa Zbory do RIO w Katowicach, udostępniamy dzięki uprzejmości p.Gabriela Badury tutaj.

W zakresie dotyczącym funduszu sołeckiego zachęcamy do zapoznania się z opublikowanymi m.in. w sierpniu 2012 r. dokumentami RIO w Katowicach, korzystając z Bazy dokumentów RIO. Dokumenty dostępne są również w Biuletynie Informacji Publicznej RIO w Katowicach.

Forma przyjęcia wniosku o fundusz sołecki

Art. 4. ust. 2 ustawy o funduszu sołeckim:

Wniosek danego sołectwa uchwala zebranie wiejskie z inicjatywy sołtysa, rady sołeckiej lub co najmniej 15 pełnoletnich mieszkańców sołectwa.

Zbieranie podpisów pod wnioskiem o fundusz sołecki w drodze obiegowej przez sołtysa, przedstawienie wójtowi przez radę sołecką wniosku innego niż ten, który przyjęli mieszkańcy na zebraniu wiejskim, są praktykami niezgodnymi z ustawą o funduszu sołeckim. Wniosek o fundusz sołecki musi być przyjęty uchwałą, podjętą przez mieszkańców na zebraniu wiejskim (potocznie: uchwałą zebrania wiejskiego).

Stanowisko RIO

W wystąpieniu pokontrolnym dotyczącym gminy Krzepice z dnia 20 lutego 2012 r. (znak: WK-6100/38/4/11/12), Regionalna Izba Obrachunkowa w Katowicach stwierdziła następującą nieprawidłowość:

W dniu 30 września 2009 r. przyjęto wniosek Rady Sołeckiej Sołectwa Starokrzepice z dnia 30 września 2009 r. niezgodny z postanowieniami Uchwały Nr 1/2009 z dnia 31 lipca 2009 r. Zebrania Wiejskiego Starokrzepice w sprawie wniosku o przyznanie środków z funduszu sołeckiego na 2010 r.

Wnioskowano [Rada Sołecka] o przeznaczenie środków na jedno przedsięwzięcie dotyczące wykonania projektu budowlanego na budowę kanalizacji i wodociągu przy ul. Polnej. W uchwale nr 1/2009 [podjętej przez mieszkańców na zebraniu wiejskim] zostały wskazane natomiast dwa przedsięwzięcia:

– wykonanie projektu budowlanego na budowę kanalizacji i wodociągu przy ul. Polnej,

– wykonanie projektu geodezyjnego przy ul. Słonecznej.

Wniosek rady sołeckiej z 30 września 2009 r. nie został przyjęty na zebraniu wiejskim i wójt zobowiązany był odrzucić taki wniosek. W powyższej sytuacji prawidłowo przyjętym wnioskiem o fundusz sołecki, był wniosek z dnia 31 lipca 2009 r., zawierający dwa przedsięwzięcia. Nawet jeśli rada sołecka uznała za celowe ograniczenie liczby przedsięwzięć do jednego, wiążący jest głos mieszkańców wyrażony w formie uchwały na zebraniu wiejskim. Ponownie przywołując treść ustawy o funduszu sołeckim: Wniosek danego sołectwa uchwala zebranie wiejskie.

Wystąpienie pokontrolne RIO w Katowicach z dnia 20 lutego 2012 r. dostępne jest tutaj.

Istotne wnioski z kontroli RIO

W 2012 r. Regionalna Izba Obrachunkowa w Szczecinie przeprowadziła kontrole kompleksowe gospodarki finansowej kilku gmin z obszaru województwa zachodniopomorskiego. We wnioskach pokontrolnych dotyczących gmin: Cedynia, Kamień Pomorski, Nowogard, Widuchowa Izba wskazała na nieprawidłowości dotyczące realizacji zapisów ustawy o funduszu sołeckim.

We wszystkich przypadkach RIO stwierdziło, iż przepisy [ustawy o funduszu sołeckim] nie przewidują możliwości wprowadzania w funduszu sołeckim zmian skutkujących tworzeniem nowych przedsięwzięć i wydatkowania w konsekwencji środków funduszu na realizację zadań, które nie zostały ujęte wcześniej we wnioskach złożonych przez sołectwa w terminie do dnia 30 września poprzedniego roku budżetowego.

Wniosek o fundusz sołecki przyjęty na zebraniu wiejskim uchwałą mieszkańców sołectwa, złożony w ustawowym terminie, ma moc ostateczną i jest wiążący dla mieszkańców, radnych, wójta.

Skrót wystąpień pokontrolnych znajduje się w Bazie dokumentów RIO dla województwa zachodniopomorskiego (mapa na głównej stronie naszego portalu) dostępnej tutaj.

Gmina Cedynia

Wystąpienie pokontrolne RIO w Szczecinie z dn. 24 maja 2012 r., (sygn. WK-0913-1053/1/K/2012) dostępne jest tutaj.

Izba wskazała uwagę na następujące nieprawidłowości:

1. Wójt nie odrzucił wniosku jednego z sołectw, pomimo iż przewidziane w nim przedsięwzięcie (remont drogi powiatowej i chodnika przy drodze powiatowej) nie stanowiło zadania własnego samorządu gminnego. RIO w Szczecinie wskazuje, iż w ramach funduszu sołeckiego gmina nie może realizować zadań powiatu.

2. Realizując w 2010 r. budżet Gminy na wniosek 6 spośród 13 sołectw (Lubiechów Górny, Stara Rudnica, Czachów, Golice, Piasek i Radostów), przy akceptacji dokonanej przez zebrania wiejskie, dokonano zmian w planie wydatków polegających na przyjęciu do realizacji nowych przedsięwzięć, nieujętych we wnioskach złożonych w terminie do dnia 30 września 2009 r.

Izba jednoznacznie wskazała, iż nie jest możliwa zmiana wniosku o fundusz sołecki, nawet jeśli taką wolę po 30 września demonstrują mieszkańcy w formie uchwał podejmowanych na zebraniach wiejskich organizowanych już po złożeniu wniosku. Takie uchwały, podjęte po 30 września tak jak wszelkie próby dokonywania zmian we wnioskach o fundusz sołecki w roku realizacji przedsięwzięć, nie mają żadnej mocy prawnej. Tym samym wszystkie ww. wydatki 6 sołectw, które zdecydowały o realizacji przedsięwzięć nie ujętych we wnioskach o fundusz sołecki (na łączną kwotę 38.730,13 zł) zostały zakwestionowane. Nie stanowią one części funduszu sołeckiego i nie przysługuje od nich zwrot części wydatków z budżetu państwa.

3. Realizując przedsięwzięcia nieujęte we wnioskach o fundusz sołecki, działania wójta stały w sprzeczności z art. 4 ustawy o funduszu sołeckim. Gmina ubiegała się o zwrot części wydatków z budżetu państwa. Jak zauważa RIO: gmina otrzymała w postaci dotacji celowej kwotę zwrotu wyższą od należnej o 3.873,01 zł (10% z kwoty 38.730,13 zł), co pozostaje w sprzeczności z przepisami art. 2 ust. 4 w związku z art. 1 ust. 3 i art. 4 ust. 4 ustawy z dnia 20 lutego 2009 r. o funduszu sołeckim. Kwota 3.873,01 zł stanowi zgodnie z przepisami art. 169 ust. 3 ustawy z 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. Nr 157, poz. 1240 z późn.zm.) dotację nienależną.

Izba zwróciła uwagę na konieczność przestrzegania ustawy o funduszu sołeckim w zakresie prawidłowego kwalifikowania wydatków poniesionych w ramach funduszu sołeckiego oraz wykazywania we wniosku o zwrot z budżetu państwa kwot wydatków faktycznie poniesionych w ramach funduszu, oraz na podjęcie działań zmierzających do zwrotu kwot należnych budżetowi państwa z uwagi na pobranie przez Gminę części dotacji z naruszeniem obowiązujących przepisów.

Gmina Kamień Pomorski

Wystąpienie pokontrolone RIO w Szczecinie z dn. 23 maja 2012 r., (sygn. WK-0913-1057/5/K/2012) dostępne jest tutaj.

W zakresie funduszu sołeckiego Izba ujęła w wystąpieniu pokontrolnym następująca nieprawidłowości:

1. Wniosek sołectwa Skarchowo przekazany został burmistrzowi gminy 5 października 2010 r., czyli 5 dni po terminie. Burmistrz zgodnie z art. 4 ustawy o funduszu sołeckim zobowiązany był taki wniosek odrzucić.

2. W przypadku sołectwa Górki organ wykonawczy gminy w 2010 r. zrealizował przedsięwzięcie, nieujęte we wniosku o fundusz sołecki, a także przekroczył kwotę wskazaną we wniosku na realizację innego przedsięwzięcia

RIO zwróciło uwagę, iż w celu wyeliminowania stwierdzonych nieprawidłowości i uchybień koniecznym jest bezwzględne przestrzeganie wszystkich norm prawnych ze szczególnym zwróceniem uwagi na następujące kwestie:

Gmina Nowogard

Wystąpienie pokontrolne RIO w Szczecinie z dn. 19 kwietnia 2012 r. (sygn. WK-0913-1054/2/K/2012) dostępne jest tutaj.

Izba zwróciła uwagę m.in. na fakt, iż w 2010 r. ze środków wyodrębnionych w ramach funduszu sołeckiego sfinansowano wydatek poniesiony przez sołectwo Lestkowo z przeznaczeniem na zakup kosiarki (faktura VAT nr 10/11/2010 z dnia 17 listopada 2010 r. na kwotę 5.166,00 zł), mimo iż żadne z przedsięwzięć wymienionych we wniosku złożonym w tej sprawie przez sołectwo Burmistrzowi nie obejmowało swym zakresem realizacji tego typu zadania i nie uzasadniało poniesienia przedmiotowego wydatku, czym naruszono przepisy art. 1 ust. 3 ustawy z dnia 20 lutego 2009 r. o funduszu sołeckim.

Artykuł 1 ust. 3 ustawy o funduszu sołeckim:

Środki funduszu przeznacza się na realizację przedsięwzięć, które zgłoszone we wniosku, o którym mowa w art. 4, są zadaniami własnymi gminy, służą poprawie warunków życia mieszkańców i są zgodne ze strategią rozwoju gminy.

Gmina Widuchowa

Wystąpienie pokontrolne RIO w Szczecinie z dn. 14 maja 2012 r. (sygn. WK-0913-1056/4/K/2012) dostępne jest tutaj.

Podobnie jak w przypadku gmin Cedynia, Kamień Pomorski i Nowogard, Wójt gminy Widuchowa realizując przedsięwzięcie nie ujęte we wniosku o fundusz sołecki naruszył przepisy art. 1 ust. 3 ustawy o funduszu sołeckim. Za powstanie nieprawidłowości odpowiedzialność z tytułu nadzoru ponosi Wójt Gminy.