Pytanie:

Kapliczki wpisane są do gminnego rejestru zabytków – gmina zawsze je remontowała. Ale nie są one wpisane do wojewódzkiego rejestru zabytków. Pytanie: czy można remontować je z funduszu sołeckiego?

Odpowiedź:

Tak. Do zadań gminy należą sprawy dotyczące ochrony zabytków i opieki nad zabytkami – art. 7 ust. 1 pkt 9 ustawy o samorządzie gminnym. Ustawa o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami definiuje zabytek jako „nieruchomość lub rzecz ruchomą, ich części lub zespoły, będące dziełem człowieka lub związane z jego działalnością i stanowiące świadectwo minionej epoki bądź zdarzenia, których zachowanie leży w interesie społecznym ze względu na posiadaną wartość historyczną, artystyczną lub naukową” – wpis do wojewódzkiego rejestru nie jest zatem bezwzględnym warunkiem uznania za zabytek.

Gminna ewidencja zabytków, o której mowa w art. 22 ust. 4 i 5 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, stanowi zbiór kart adresowych zabytków nieruchomych z terenu gminy. Ujęciu w niej podlegają zarówno zabytki wpisane do rejestru, jak i zabytki znajdujące się w wojewódzkiej ewidencji zabytków, a oprócz tego również inne zabytki nieruchome wyznaczone przez wójta (burmistrza) w porozumieniu z wojewódzkim konserwatorem budynków.

Okoliczność znajdowania się kapliczek w gminnej ewidencji zabytków świadczy zatem o tym, że ich zabytkowy charakter został zaakceptowany (potwierdzony) przez wojewódzkiego konserwatora zabytków (nie spotkał się z jego zastrzeżeniami) – jeżeli zachowano tryb wpisu na podstawie porozumienia, jak to wynika z art. 22 ust. 5 pkt 3 ustawy. Remonty takich obiektów, jako uznanych za zabytki, mogą być zatem finansowane z budżetu gminy mimo nieujęcia w wojewódzkim rejestrze zabytków.

Czy fundusz sołecki można przeznaczyć na rewitalizację parku, który od PKP dzierżawi gmina?

Tak, jest to możliwe. Sprawę opisuje Słowo Podlasia.pl:

Sprawa dworca i terenu wokół niego leży na sercu sołtys wsi Ewie Lipowieckiej. Świadczą o tym nie tylko słowa. Przede wszystkim na skutek jej starań gmina wydzierżawiła teren parku obok dworca, co było warunkiem do starań o pozyskanie funduszy unijnych na rewitalizację wsi. Mieszczącą się na tym odcinku piwnicę (służyła kiedyś za magazyn nafty do oświetlania lamp na peronach), wpisaną obecnie do wojewódzkiej ewidencji zabytków, doprowadzono na zewnątrz – z uwagi na stan techniczny – do stanu pierwotnego.

Zakupiono pojemniki na śmieci, zasadzono drzewa. Tylko w tym roku fundusz sołecki został prawie w całości przeznaczony na modernizację parku: postawienie ławek, usytuowanie alejek i uzupełnienie drzewostanu.

Tekst Kamili Kolędy Co dalej z XIX-wiecznym budynkiem dworca PKP w Chotyłowie opublikowany w Głosie Podlasia.pl można przeczytać tutaj.

W piśmie o sygnaturze RPG/47/2009 skierowanym do Regionalnej Izby Obrachunkowej w Lublinie, Wójt Gminy Puchaczów zadał następujące pytanie: czy realizacja przez sołectwo z terenu gminy zadania obejmującego budowę parkingu na działce należącej do parafii jest zasadna o dofinansowanie ze środków pochodzących z budżetu gminy (w ramach funduszu sołeckiego)?

W opinii Regionalnej Izby Obrachunkowej w Lublinie z 30 września 2009 roku nie jest to możliwe.

Odpowiedź RIO (sygnatura RIO-I-420/65/09) dotyczy również innych pytań o fundusz sołecki: czy można dofinansować z funduszu sołeckiego budowę ołtarza bądź przeznaczyć środki na remont kościoła?

„Odnośnie zamiaru sfinansowania ze środków funduszu sołeckiego budowy parkingu na działce należącej do parafii – wydatek taki nie ma związku z zadaniami gminy. Dokonanie wydatków ze środków pochodzących z budżetu gminy na rzecz Kościoła nie ma podstaw prawnych, gdyż budowa obiektów na terenach należących do innych podmiotów prawnych nie należy do zadań własnych gminy wynikających z art. 7 ustawy o samorządzie gminnym, nie znajduje również uzasadnienia w przepisach art. 43 ustawy z 17 maja 1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. Nr 29, poz. 154), z którego wynika, że inwestycje sakralne i kościelne są finansowane ze środków własnych kościelnych osób prawnych (parafii).”

Na naszej stronie odpowiadaliśmy już na pytania dotyczące:

– finansowania oświetlenia wokół kościoła

– prac remontowych wokół zabytkowego kościoła

– zagospodarowania terenu parafii.

We wszystkich przypadkach zwracamy uwagę, iż przenaczenie środków może zostać zakwestionowane przez organy nadzoru, co podkreślone zostało również w uchwale Regionalnej Izby Obrachunkowej w Katowicach z 31 lipca 2008 r. (sygn. akt 75/XVIII/08).

Jedyną możliwością przeznaczenia funduszu sołeckiego na tak określone przedsięwzięcie byłoby posiadanie przez daną budowlę/pomnik statusu zabytku i wiązać się powinno z  ważnym elementem życia społeczności sołectwa. Warto zwrócić uwagę przy tego rodzaju przedsięwzięciach,  iż ustawodawca w art. 1 ust. 3 ustawy o funduszu sołeckim wskazał na ważny warunek, że realizowane projekty „służą poprawie warunków życia mieszkańców”. Wydaje się, że bardzo rozważnie należy podchodzić do wskazanego przedsięwzięcia w kontekście tego warunku.

Ochrona zabytków i opieka nad zabytkami jest zadaniem własnym gminy, zaś Art. 81. ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami określa, że dotacja na prace konserwatorskie, restauratorskie lub roboty budowlane przy zabytku wpisanym do rejestru może być udzielona przez organ stanowiący gminy, powiatu lub samorządu województwa, na zasadach określonych w podjętej przez ten organ uchwale. Wobec czego wskazanie we wniosku, że sołectwo zamierza przeznaczyć środki funduszu na prace przy zabytku nie wyłącza obowiązku stosowania procedury wymaganej przez art. 81 ustawy o o ochronie zabytków i ochronie nad zabytkami w celu przekazania parafii dotacji na ten cel. Jeżeli parafia nie złoży w danym roku wniosku wymaganego zasadami udzielania dotacji, to organ wykonawczy nie ma prawa wydatkować tych środków. Tak więc z jednej strony sołectwo musi złożyć wniosek w którym określa przekazanie środków na dany cel a z drugiej parafia musi złożyć wniosek o dotację na dane przedsięwzięcie na zasadach określonych w uchwale rady gminy. Następnie rada gminy rozpatruje wniosek parafii i udziela bądź nie udziela dotacji na przedsięwzięcie zawarte do realizacji we wniosku.
Reasumując, wydatkowanie środków z funduszu sołeckiego na przedsięwzięcia związane z ochroną zabytków jest zgodne co do zasady z ustawą o funduszu sołeckim i jako takie mogą być ponoszone. Inną kwestią pozostaje finansowanie prac przy kościele zabytkowym, tu konieczne jest uchwalenie przez radę gminy zasad udzielania dotacji na cele związane z ochroną i opieką nad zabytkami i złożenie przez parafię stosownego wniosku. To zaś, czy dane przedsięwzięcie zostanie przeznaczone do dofinansowania i nie zostanie zakwestionowane przez instytucje nadzoru, zależy w dużej mierze od szczegółów prac przy zabytku. W tym konkretnym przypadku istnieje możliwość, że wyłożenie kostką brukową ganku wokół kościoła może zostać zakwestionowane przez organ nadzoru jako nie mieszczące się w w pojęciu prace konserwatorskie, restauratorskie lub roboty budowlane o których mowa w ustawie o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami.

Nie. Remonty tego typu obiektów nie należą do zadań gminy. Byłoby to możliwe, gdyby kapliczki były wpisane do rejestru zabytków. Sprawy dotyczące ochrony zabytków i opieki nad zabytkami należą bowiem do zadań gminy na podstawie art. 7 ust. 1 pkt 9 ustawy o samorządzie gminnym. Finansowanie tego zadania następuje w trybie przepisów ustawy o ochronie zabytków i opieki nad zabytkami.

Rafał Trykozko