Zebranie wiejskie bez sołtysa
Co zrobić gdy w statucie jest zapisane, że sołtys przewodniczy zebraniu i nie ma zapisu o powołaniu innej osoby na przewodniczącego, a sołtys nie bierze udziału w zebraniu?
Ustrój jednostek pomocniczych (w tym sołectw), pomijając szczątkowe regulacje zawarte w ustawie z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (j.t.: Dz. U. z 2001 r. Nr 142, poz. 1591, z późn. zm.) w dużej mierze normowany jest przez akty prawa miejscowego uchwalane przez organy stanowiące gmin, w oparciu o przepisy art. 35 w zw. z art. 40 ust. 2 pkt 1 Ustawy o samorządzie gminnym. Statuty poszczególnych sołectw bardzo różnie regulują sprawy przewodniczenia zebraniu wiejskiemu. W niektórych powierza się je sołtysowi (nawiasem mówiąc z różnych względów nie jest to najwłaściwsze rozwiązanie), w innych osobie wybranej przez zebranie wiejskie (to zdecydowanie lepsza regulacja). Niekiedy przewiduje się rozwiązania alternatywne – zebraniu przewodniczy sołtys lub osoba wybrana przez zebranie wiejskie (z różnymi wariantami). Część statutów w ogóle nie normuje kwestii przewodniczenia zebraniu wiejskiemu. Z kolei w tych statutach, gdzie przewiduje się przewodniczenie zebraniu wiejskiemu przez sołtysa, raz nie wspomina się o możliwości zastąpienia go przez inną osobę, a innym razem taki przypadek jest przewidziany. Niewątpliwie należy postulować, by postanowienia dotyczące przewodniczącego zebrania wiejskiego w sytuacji, gdy sołtys w zebraniu nie uczestniczy, a przypisano mu przewodniczenie, znajdowały się w statutach.
Pytanie dotyczy przypadku, gdy zebranie wiejskie zostało zwołane (zazwyczaj jest to kompetencja sołtysa), a sołtys w nim nie uczestniczy, przy czym nie wskazano powodów jego nieobecności. Przyczyny absencji mogą być różne (np. choroba), dlatego słuszne wydaje się, by w pierwszej kolejności zostały one wyjaśnione. Wydaje się, że jeśli sołtys z jakichś względów nie może uczestniczyć w zebraniu wiejskim, a jego nieobecność jest usprawiedliwiona, nie ma przeszkód, by zwołać zebranie wiejskie w innym terminie, jeśli będzie w nim możliwe uchwalenie wniosku dotyczącego przeznaczenia środków funduszu sołeckiego.
Jeśli uchwalenie wniosku w innym terminie nie byłoby możliwe trzeba rozważyć, czy w takiej sytuacji zebraniu wiejskiemu może przewodniczyć inna osoba, mimo braku takich postanowień w statucie.
W pierwszej kolejności należy zauważyć, że brak wskazania w statucie możliwości przewodniczenia zebraniu wiejskiemu przez inną osobę, w zastępstwie nieobecnego sołtysa, jest poważną wadą tego aktu, gdyż nie uwzględnia szeregu różnych sytuacji występujących nierzadko w życiu, które czynią niemożliwym sołtysowi branie udziału w zebraniu. Takie braki mogłyby paraliżować prace jednostki pomocniczej i uniemożliwiać właściwe wykonywanie przez nią zadań.
Sytuacja, o której mowa w pytaniu, wskazuje na istnienie luki w regulacjach prawnych, określonych przez organ stanowiący jednostki samorządu terytorialnego, który nie przewidział sytuacji, gdy sołtys nie bierze udziału w zebraniu wiejskim. Aby zebranie mogło podejmować uchwały konieczne jest w takim przypadku wyeliminowanie tej luki. W doktrynie prawa mówi się o domniemaniu właściwości zebrania wiejskiego w sprawach, które nie zostały zastrzeżone do właściwości sołtysa i rady sołeckiej. Jeżeli zatem regulacje statutowe nie zastrzegają dla innych organów kompetencji do wskazania osoby, która w miejsce sołtysa przewodniczyć będzie zebraniu wiejskiemu w sytuacji, gdy sołtys nie może wykonywać swych uprawnień, nic nie stoi na przeszkodzie by przyjąć, że może to uczynić zebranie wiejskie, które wybierze przewodniczącego zebrania.
Mirosław Paczocha, radca prawny, członek Kolegium Regionalnej Izby Obrachunkowej w Rzeszowie