Kto jest właścicielem zakupu z funduszu sołeckiego?

Kto jest właścicielem rzeczy zakupionych z funduszu sołeckiego? Jak powinna być uregulowana możliwość użytkowania tej własności przez mieszkańców?

Fundusz sołecki to część budżetu gminy, który stanowi integralną część gospodarki finansowej gminy lub miasta na prawach powiatu, gdzie również istnieje możliwość powołania sołectw. Ustawodawca nie ogranicza możliwości tworzenia sołectw tylko do gmin wiejskich. Wydatki z funduszu sołeckiego przeznaczane na realizację przedsięwzięć (które są zadaniami własnymi gminy, służą poprawie życia mieszkańców gminy i są zgodne ze strategią rozwoju gminy – art. 1 ust. 3 Ustawy o funduszu sołeckim) są wydatkami budżetu gminy, podlegając jednocześnie tym samym zasadom gospodarki finansowej co cały budżet gminy. Właścicielem rzeczy zakupionych ze środków z funduszu sołeckiego jest gmina, bowiem sołectwa działają w ramach jej osobowości prawej i w ramach jej gospodarki finansowej. Sołectwo jako jednostka pomocnicza gminy nie posiada osobowości prawnej i w związku z tym nie może samodzielnie występować w obrocie prawnym np. samodzielnie zawierać umów czy zaciągać zobowiązań. Ustawodawca nie wyposażył jednostki pomocniczej gminy w osobowość prawną. Nie przyznał jej również zdolności prawnej (nie zalicza do kręgu podmiotów posiadających tzw. ułomną osobowość prawną). Ma to doniosłe znaczenie praktyczne, bowiem uniemożliwia wchodzenie w stosunki prawne z innymi podmiotami, a zarazem podkreśla ich pomocniczy charakter. W braku przymiotu osobowości prawnej jednostka pomocnicza nie może zawrzeć z gminą umowy najmu lokalu czy użyczenia, bowiem należałoby zakwalifikować te czynności jako czynności dokonywane z samym sobą. Ustawa o funduszu sołeckim nie stanowi podstawy prawnej do wyodrębnienia osobowości prawnej sołectw, a tym samym do ich upodmiotowienia. Sołectwo, mimo możliwości pozyskiwania dodatkowych środków finansowych z funduszu sołeckiego zachowuje swój służebny i pomocniczy charakter względem gminy.

Zadania dotyczące spraw majątkowych sołectw (art. 48 Ustawy o samorządzie gminnym) wymagają ustalenia zasad przekazywania sołectwom składników mienia do korzystania. Reguły te uchwala rada gminy, a samo przekazanie składników mienia do korzystania (czyli do używania i pobierania pożytków) należy do wójta gminy. Oznacza to, że statut sołectwa oraz statut danej gminy (obejmujący ogólne zasady w tym przedmiocie) regulują uprawnienia przysługujące sołectwu oraz ich zakres względem mienia komunalnego. Dotyczy to także składników majątkowych nabytych ze środków funduszu sołeckiego. Do uprawnień wchodzących w skład korzystania z mienia nabytego z funduszu sołeckiego należy zaliczyć używanie mienia dla zaspokojenia własnych potrzeb, pobieranie pożytków i innych przychodów jakie dane mienie przynosi, przetwarzanie, zużycie oraz zawieranie umów cywilnoprawnych, których przedmiotem są określone dobra wchodzące w skład tego mienia. Jeśli statut sołectwa nie przewiduje odrębnych zasad w przedmiocie korzystania, zarządzania i rozporządzania dochodami z mienia nabytego ze środków funduszu sołeckiego, to należy stosować regulacje ogólnie odnoszące się do mienia sołectwa, zawarte w jego statucie.

Opinię, na zlecenie Stowarzyszenia Liderów Lokalnych Grup Obywatelskich, sporządziła dr Monika Augustyniak, autorka publikacji „Jednostki pomocnicze gminy” (Wolters Kluwer, Warszawa 2010), pracowniczka naukowa Instytutu Administracji Publicznej na Wydziale Prawa i Administracji Krakowskiej Akademii im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego.