Argumenty za funduszem sołeckim

U nas nie ma funduszu sołeckiego. Nie chcą go też w 2012 roku. Jakich argumentów można użyć, aby przekonać Radę Gminy do zmiany decyzji? Ten o ustawowym zwrocie 10-30% nie przemawia do nich. Jako sołtys chcę mieć większe możliwości, bo ludzie są aktywni.

Argumentów za wprowadzaniem funduszu sołeckiego jest wiele, jednak aby argumenty przekonały radnych do przyjęcia uchwały o wyodrębnieniu funduszu sołeckiego, potrzebna jest otwartość radnych na mieszkańców gminy i chęć dzielenia się z nimi odpowiedzialnością za jej rozwój i funkcjonowanie.

Argumenty na rzecz funduszu sołeckiego można podzielić na kilka kategorii.

Argumenty społeczne: dotyczą przede wszystkim wpływu, jaki fundusz sołecki ma na lokalne społeczności. Chodzi tu o sprzyjanie aktywności mieszkańców, której wzrost jest ważnym czynnikiem lokalnego rozwoju. Realizacja działań z funduszu sołeckiego sprawia również, że mieszkańcy wsi chętniej biorą odpowiedzialność za wygląd swoich miejscowości i zmniejsza się poziom roszczeniowości ludzi wobec władz oraz myślenia, że to władze są za wszystko odpowiedzialne.

Argumenty edukacyjne: Dzięki funduszowi sołeckiemu sołtysi i mieszkańcy uczą się diagnozować lokalne problemy i potrzeby, uczą się szacowania kosztów inwestycji, myślenia kategoriami przedsięwzięcia, zastanawiają się nad tym jakie będą korzyści i koszty płynące z realizacji takiego przedsięwzięcia. Wszystko to sprawia, że ludzie nabywają większej świadomości sytuacji swojego sołectwa oraz uczą się, że sami mogą rozwiązać wiele problemów, które im doskwierają, przy niewielkiej pomocy ze strony urzędu gminy. Dzięki funduszowi sołeckiemu mieszkańcy mają szansę lepiej poznać proces budżetowy gminy oraz zwiększyć swoją świadomość na temat ograniczeń jakie wiążą się z wydatkowaniem publicznych pieniędzy. Ta świadomość przekłada się również na lepsze rozumienie ograniczeń w jakich funkcjonują władze lokalne. Ponadto ludzie zaczynają szukać nowych rozwiązań, pozwalających na pozyskiwanie innych środków, które można łączyć z funduszem sołeckim.

Argumenty ekonomiczne: Fundusz sołecki przyczynia się do lepszej alokacji środków budżetowych, bowiem informacje na co wydać pieniądze pochodzą bezpośrednio od mieszkańców. Również zwrot środków z budżetu państwa jest dodatkowym zastrzykiem finansowym dla gminy, które to środki można wykorzystać na lepsze zaspokajanie lokalnych potrzeb. W wielu przypadkach mamy do czynienia z sytuacjami, gdzie mieszkańcy dokładają się do pieniędzy z funduszu sołeckiego, organizują zbiórki, angażują własną pracę oraz użyczają sprzętu, aby w jak najwięcej zrobić dla wsi. Wszystko to sprawia, że przedsięwzięcia realizowane z funduszu sołeckiego mają często większą wartość niż środki, które przypadły sołectwu. Gdyby zaś wójt chciał zrealizować podobne działania wydałby na to znacznie więcej pieniędzy. Tak więc fundusz sołecki umożliwia zwiększenie wartości przedsięwzięć realizowanych przez gminę dzięki dodatkowemu wkładowi własnemu mieszkańców.

Fundusz sołecki może być również wkładem własnym przy aplikowaniu o środki takie jak te pochodzące z Odnowy wsi. Tam gdzie jest fundusz sołecki mieszkańcy zaczynają aplikować do Lokalnych Grup Działania oraz innych instytucji grantodawczych, chcą bowiem robić jeszcze więcej na rzecz swoich wsi.

Poza tym fundusz sołecki odciąża władze gminy od myślenia o małych sprawach, które doskwierają mieszkańcom. Sołtys nie musi biegać do wójta z ciągłymi wnioskami o te czy inne naprawy lub inne przedsięwzięcia do realizacji. I wójt i radni i sołtys i mieszkańcy nie tracą czasu i energii na zajmowanie się tymi wszystkim rzeczami. Władze gminy mogą się skupić na szerszym kontekście rozwojowym, na myśleniu o większych inwestycjach. Wszystkie małe rzeczy zostawiając tym, których dotyczą, a którzy to najlepiej wiedzą co im jest potrzebne i jak to zrobić aby było dobrze.

Fundusz sołecki przekazuje władzę i odpowiedzialność niżej, na poziom wsi, tam ludzie uczą się co to znaczy odpowiedzialność za swój niewielki budżet, uczą się wspólnego podejmowania decyzji na co te pieniądze wydać oraz tam gdzie chcą zwiększyć wartości funduszu wspólnej pracy i zaangażowania.

Dzięki tym niewielkim środkom zwiększa się również rola zebrania wiejskiego, które zaczyna posiadać kompetencje dające możliwość podjęcia konkretnych decyzji i zobaczenia ich skutków w kolejnym roku budżetowym. Uchwalenie przez radę gminy funduszu sołeckiego jest wyrazem rozumienia przez radnych konstytucyjnej  zasady pomocniczości, która mówi, że jeśli struktury niższego rzędu (w tym przypadku sołectwa) mogą same rozwiązać dany problem, to struktury wyższego rzędu (władze gminy) powinny im to umożliwiać.

Powołanie sołectw i przekazanie im kompetencji oraz zadań do realizacji wymaga przekazania im również środków aby mogły samodzielnie zadania przekazane przez gminę realizować. Fundusz sołecki daje możliwość przekazania sołectwom środków aby mogły realizować zadania własne gminy w skali sołectwa. Jest to również faktyczna realizacja zadania własnego gminy, którym (zgodnie z artykułem Ustawy o samorządzie gminnym 7 ust.17) jest wspieranie i upowszechnianie idei samorządowej, w tym tworzenia warunków do działania i rozwoju jednostek pomocniczych i wdrażania programów pobudzania aktywności obywatelskiej.
Wyodrębnienie funduszu sołeckiego jest rzeczywistym tworzeniem warunków do działania i rozwoju jednostek pomocniczych. To w jaki sposób radni głosują odzwierciedla również ich postawę wobec mieszkańców. Głosując za funduszem sołeckim dają sygnał mieszkańcom, że ich szanują i traktują jako partnerów, że chcą dzielić się władzą z tymi, którzy ich wybrali.  Gdy zaś głosują przeciw stawiają się ponad mieszkańcami, pokazują im, że wiedzą lepiej co dla nich dobre, że jak już zostali wybrani, to władzą dzielić się już nie muszą i nie chcą.