Darowizny i dochody a fundusz sołecki

Czy rada sołecka może się starać o darowizny od różnych firm, np. o naczynia kuchenne do świetlicy wiejskiej, oraz czy musi płacić podatki do US z organizowanych zabaw wiejskich w trakcie której zarobią coś na rzecz sołectwa? Jak ogólnie oceniać kwestie dotyczące wkładu własnego mieszkańców sołectwa?

Przedstawiony w pytaniu problem wymaga dość szerokiego omówienia. Oczywiście sołectwo może starać się o darowizny rzeczowe i finansowe z przeznaczeniem na potrzeby sołectwa, jednakże darowizny te powinny być zasadniczo ukierunkowane jako darowizny na rzecz gminy (zwłaszcza finansowe, co nie jest też bez znaczenia dla darczyńców). Gmina zaś powinna je wykorzystać zgodnie z wolą darczyńcy.

Jeżeli chodzi o „płacenie podatków od organizowanych zabaw wiejskich”, to jest to sprawa bardzo delikatna. Nakłada się na to szereg zagadnień. Ewentualne środki pozyskane w taki sposób powinny mieć charakter nieformalny i bez wskazywania źródła pochodzenia (a w szczególności związku z jakąś konkretną działalnością) odprowadzane na rachunek budżetu gminy jako darowizna mieszkańców sołectwa z przeznaczeniem na określony cel. Oczywiście w przypadku drobnych kwot, które mają być wykorzystane na sfinansowanie działań niestanowiących przysporzenia majątkowego (np. uprzątnięcie terenu, drobne naprawy, skoszenie trawy), nie ma przeszkód, żeby (po poinformowaniu wójta) mieszkańcy sołectwa wykonali te prace samodzielnie i sfinansowali je z zebranych w taki czy inny sposób środków, bez angażowania budżetu gminy.

Generalnie problemem jest natomiast związek ewentualnych darowizn czy wkładów własnych sołectwa z przedsięwzięciami realizowanymi w ramach funduszu sołeckiego. Związek ten może mieć charakter dwojaki.

Po pierwsze może on być tylko pozorny – tak należałoby ocenić sytuację, w której sołectwo składa w trybie ustawy o funduszu sołeckim wniosek np. na wyrównanie boiska oraz zakup i ustawienie bramek, a oprócz tego przy pomocy sił mieszkańców (sprzętu, materiałów) zamierza przy tym boisku ustawić ławki. Te dwa przedsięwzięcia można potraktować jako zupełnie odrębne – w świetle wniosku o przeznaczenie funduszu sołeckiego ustawienie ławek nie jest niezbędnym elementem realizacji zgłoszonego przedsięwzięcia, dlatego też nie należy go „mieszać” we wniosku. Ustawienie ławek przez mieszkańców nie powinno być podnoszone we wniosku, gdyż nie jest to okoliczność wpływająca na wydatki czy zakres przedmiotowy przedsięwzięcia polegającego na wyrównaniu boiska i zakupie oraz ustawieniu bramek. Mając zamiar wykonania ławek sołectwo winno – zupełnie niezależnie od funduszu sołeckiego – złożyć wniosek o wykonanie inicjatywy lokalnej w trybie art. 19b-19h ustawy o działalności pożytku publicznego i wolontariacie.

Inaczej należy oceniać zamiar mieszkańców sołectwa do poniesienia wkładu własnego, który nierozerwalnie wiąże się z realizacją przedsięwzięcia zgłoszonego w trybie ustawy o funduszu sołeckim. Jeżeli sołectwo zgłasza jako przedsięwzięcie z funduszu sołeckiego ułożenie chodnika, przy czym jako wydatki związane z realizacją przedsięwzięcia przewiduje jedynie zakup materiałów, zamierzając zapewnić wkład własny w postaci robocizny mieszkańców, to rozstrzygnięcie tej sprawy jednocześnie z wnioskiem jest niezbędne. W innym wypadku wójt nie będzie miał podstaw do właściwej oceny wniosku. Wraz z wnioskiem z ustawy o funduszu sołeckim powinien być złożony wniosek o wykonanie inicjatywy lokalnej przy realizacji przedsięwzięcia (podpisany przez mieszkańców, którzy zmierzają świadczyć pracę), co pozwoli wójtowi prawidłowo ocenić poziom wydatków na realizację przedsięwzięcia. Wówczas bowiem „kosztem” przedsięwzięcia będzie tylko wydatek budżetu na zakup materiałów, bez uwzględnienia wartości (kosztu) robocizny wykonanej przez mieszkańców.

Generalnie nie wydaje się natomiast godne polecenia angażowanie jakichkolwiek środków sołectwa we współfinansowanie z budżetem gminy przedsięwzięć wykonywanych w ramach funduszu sołeckiego. Powinno to nastąpić ewentualnie „obok” realizacji wniosku w sprawie przeznaczenia funduszu sołeckiego. Nie ma sensu przeznaczanie własnych środków (najczęściej niewielkich i nieformalnie pozyskanych) na przedsięwzięcie, które – przy spełnieniu wymogów art. 4 ustawy (także w zakresie jego kosztów) – i tak musi być ujęte w budżecie na podstawie prawidłowo złożonego wniosku i z tego budżetu sfinansowane. „Dołożenie” przez sołectwo do przedsięwzięcia dodatkowych środków w formie darowizny powiększałoby natomiast koszt realizacji zadania (wydatki z budżetu), co niekiedy może wzbudzić wątpliwości, czy przedsięwzięcie nie sprzeciwia się warunkowi zmieszczenia się w granicach kwot przekazanych sołectwu w informacji (art. 4 ust. 5 ustawy).