Pytanie:

Sołectwo zaplanowało na 2014 rok przedsięwzięcie pn. Zakup doposażenia placu zabaw. W uzasadnieniu celowości tego przedsięwzięcia podano, że zostaną zakupione: zestaw urządzeń zabawowych dla dzieci oraz zestaw urządzeń otwartej siłowni zewnętrznej. Zakupy ww. urządzeń zostały już dokonane, ale kwota wydatków okazała się niższa niż pierwotnie przewidywano, w związku z czym pojawiły się oszczędności na ww. przedsięwzięciu. Z zaoszczędzonych środków można by wykonać ogrodzenie tego placu zabaw. Pojawia się jednak problem natury prawnej, czy taki zakup będzie można wykonać w ramach zadania pn. Zakup doposażenia placu zabaw.

Czy w świetle przepisów ustawy o funduszu sołeckim z dnia 21 lutego 2014 r. należy traktować takie rozszerzenie zadania jako zmianę jego zakresu i sołectwo powinno w trybie art. 7 ust. 1 ustawy wystąpić do wójta ze stosownym wnioskiem i zmienić nazwę przedsięwzięcia np. na Zakup doposażenia placu zabaw oraz ogrodzenia? Czy właściwym będzie z zaoszczędzonych środków wyodrębnić nowe przedsięwzięcie?

Odpowiedź:

Zgodnie z ustawą z dnia 21 lutego 2014 r. o funduszu sołeckim, sołectwo może rozdysponować na nowe zadanie kwotę oszczędności pozostałą po realizacji pierwotnego wniosku.

W przepisach art. 7 ustawy, dotyczących zmian przedsięwzięć lub ich zakresu, co prawda brak dosłownego wskazania na możliwość rozdysponowania oszczędności powstałych z realizacji pierwotnego wniosku, lecz należy mieć na uwadze, że w uzasadnieniu do projektu ustawy wskazano, iż w świetle obowiązujących obecnie przepisów wątpliwości budzi możliwość wystąpienia przez sołectwo o zmianę przedsięwzięć przewidzianych do realizacji w ramach funduszu sołeckiego. Jest to istotny problem, w szczególności w sytuacji uzyskania oszczędności w ramach realizacji przedsięwzięcia czy też następczej niemożliwości realizacji któregoś z przedsięwzięć. Uwzględniając powyższe, projekt ustawy wprowadza rozwiązania umożliwiające zmianę przedsięwzięcia realizowanego w ramach funduszu oraz jego zakresu (…). Ustawodawca przewidział zatem wyraźnie, że jednym z celów wprowadzenia instytucji zmian jest umożliwienie określenia przez sołectwa przeznaczenia środków niewydatkowanych (zaoszczędzonych) w wyniku realizacji pierwotnego wniosku.

W takim przypadku na podstawie art. 7 ustawy sołectwo może złożyć wniosek w sprawie zmiany wniosku już zrealizowanego, polegający na zgłoszeniu dodatkowego przedsięwzięcia (przedsięwzięć) do realizacji w ramach kwoty oszczędności. Wniosek w sprawie dodania nowego przedsięwzięcia powinien wskazywać, że w związku z powstałymi po zrealizowaniu wniosku sołectwa oszczędnościami w kwocie ……….zł zebranie wiejskie wnosi o przeznaczenie kwoty oszczędności na realizację przedsięwzięcia polegającego na ……….

Wniosek w sprawie zmiany polegającej na rozdysponowaniu oszczędności powinien być uchwalony przez zebranie wiejskie, mieścić się kosztami w kwocie powstałej oszczędności, zostać złożony do 31 października roku budżetowego i spełniać pozostałe warunki określone w art. 5 ust. 2 i 3 ustawy.

Pytanie:

Sołectwo w naszej gminie zdecydowało się zmienić wszystkie przedsięwzięcia ujęte we wniosku o fundusz sołecki. Zamiast organizować wydarzenia kulturalne, dokonywać zakupów nagród itp. wszystkie pieniądze mieszkańcy chcieli przeznaczyć na dofinansowanie zakupu nowego wozu bojowego przez OSP. Pod koniec kwietnia odbyło się zebranie wiejskie, został przyjęty nowy wniosek. 

Teraz kolejne sołectwo chce zmienić przedsięwzięcia, rezygnując z części zapisanych we wniosku i przeznaczając pieniądze na dofinansowanie zakupu tegoż wozu dla OSP, podobnie jak pierwsze sołectwo (z nadzieją, że sprzęt pozostanie wyłączną własnością OSP, a z funduszu sołeckiego przekazane zostanie „dofinansowanie na samochód w formie dotacji”).

Co zrobić w sytuacji, gdy gmina rozpoczęła już przygotowania i zaczęła już realizować niektóre przedsięwzięcia z których chcą zrezygnować mieszkańcy? W jaki sposób przyjąć wniosek, jeśli w pierwszym sołectwie zebranie już się odbyło, a kolejne sołectwa mogą przyłączać się jak w łańcuszku do zmienionego wniosku?

Prezentujemy opinię prawną autorstwa Wojciecha Lachiewicza dotyczącą kwestii budzących wątpliwości w związku z wprowadzeniem w życie Ustawy z dnia 21 lutego 2014 r. o funduszu sołeckim.

Celem opinii jest udzielenie odpowiedzi na pytanie: Czy uchwała rady gminy dotycząca utworzenia funduszu sołeckiego na rok 2015, podjęta przed datą wejścia w życie ustawy o funduszu sołeckim z dnia 21 lutego 2014 r. (tj. przed dniem 20 marca 2014 r.) wywołuje skutki prawne w rozumieniu nowej ustawy o funduszu sołeckim?  W opinii autor odnosi się również do innych „spraw w toku” (pkt III i IV opinii), jakie powstały przed wejściem w życie nowej ustawy i dotyczą funduszy sołeckich roku 2013 i roku 2014.

Istota problemów sprowadza się do tego, że autorzy rozwiązań ujętych w nowej Ustawie o funduszu sołeckim skupili się na ich wprowadzeniu w życie, ale zapomnieli o poprawności owego wprowadzenia. Zabrakło refleksji i właściwego przygotowania projektu Ustawy. Wyszło jak zawsze, czyli w naszej ocenie powstał w dużej mierze wadliwy akt prawny, którego negatywne skutki mogą odczuć mieszkańcy. W całym tym zamieszaniu większość gmin w porę spostrzegła zagrożenia i przyjęła uchwały o wyodrębnieniu funduszy sołeckich na podstawie nowej Ustawy. W ostatniej chwili, między 20 a 31 marca 2014 roku wiele gmin raz jeszcze podejmowało stosowne uchwały, aby uniknąć sytuacji w której uchwały podjęte od 1 stycznia do 19 marca 2014 r. mogłyby zostać uznane za nieważne.

Polecamy lekturę opinii, która oprócz omówienia najbardziej palącej kwestii, czyli ważności uchwał rad gmin podjętych między 1 stycznia a 19 marca 2014 roku, opisuje jak nie powinno być tworzone prawo.

Opinia dostępna jest po kliknięciu poniższego obrazka oraz TUTAJ.

Zdaniem autora nie budzi wątpliwości to, że do osądu spraw w pełni zakończonych przed dniem 20 marca 2014 r. stosuje się przepisy uchylonej Ustawy z dnia 20 lutego 2009 r. o funduszu sołeckim. Nowa Ustawa z dnia 21 lutego 2014 r. o funduszu sołeckim, w myśl zasady lex retro non agit, nie może prostować, ani cofać tamtych skutków prawnych. Problemem dla organów stosujących prawo tj. gmin, wojewodów, organów nadzoru, organów kontroli, sądów jest to, że przed dniem uchylenia Ustawy z dnia 20 lutego 2009 r. o funduszu sołeckim, funkcjonowały również takie „prawa i obowiązki” (po stronie wspólnot sołeckich oraz po stronie gmin i wojewodów), które okazały się być niezakończonymi sprawami w toku. Mowa o następujących kwestiach:

– zwrotu części wydatków poniesionych z funduszy sołeckich w 2013 r.

– planowania, realizacji i wykonania przedsięwzięć z funduszy sołeckich ujętych w budżetach gmin na 2014 r.

– uchwałami rad gmin podjętymi przed 20 marca 2014 r. w zakresie tworzenia funduszy sołeckich na 2015 r.

Powstaje pytanie o treść norm prawnych regulujących od dnia 20 marca 2014 r. trzy wyżej wymienione stany prawne funduszy sołeckich, które powstały pod rządami uchylonych przepisów Ustawy z dnia 20 marca 2009 r. o funduszu sołeckim.
W opinii obszernie omówione zostały również kwestie stanowienia przepisów przejściowych zgodnie z zasadami techniki prawodawczej (m.in. na podstawie rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 czerwca 2002 r. w sprawie „Zasad techniki prawodawczej”) w odniesieniu do Ustawy z dnia 21 lutego 2014 r. o funduszu sołeckim.

Lektura opinii pozwala udzielić odpowiedzi m.in. na następujące pytania:

W jakiej wysokości gmina otrzymuje zwrot za wydatki poniesione z funduszy sołeckich w 2013 roku?

Zgodnie z art. 9 Ustawy z dnia 21 lutego 2014 r. o funduszu sołeckim: gmina otrzymuje z budżetu państwa w 2014 r. zwrot, w formie dotacji celowej, części wydatków wykonanych w ramach funduszu sołeckiego w 2013 r., zgodnie z dotychczasowymi przepisami, czyli w wysokości 10, 20 i 30%.

Czy już w 2014 r. powinien obowiązywać limit kwoty przewidzianej w budżecie państwa na zwrot części wydatków z funduszy sołeckich?

W opinii zwrócono uwagę, że nałożenie limitów wydatków dotyczących zwrotów z budżetu państwa za wydatki poniesione w 2013 r. nie powinno znaleźć zastosowania, ponieważ naruszałoby zasadę niedziałania prawa wstecz i byłoby sprzeczne z art. 2 Konstytucji RP.

Czy przedsięwzięcia z funduszy sołeckich można zmieniać już od 20 marca 2014 r.?

Jest to możliwe od momentu wejścia w życie Ustawy z dnia 21 lutego 2014 r. o funduszu sołeckim, czyli od 20 marca 2014 r.

POBIERZ PLIK: Moc obowiązująca uchwały o funduszu sołeckim podjętej przed dniem 20 marca 2014 r. oraz inne problemy spraw w toku. Przyczyny rozbieżności poglądów oraz rekomendacje rozwiązań. Opinia prawna Wojciecha Lachiewicza.

Czy do wniosków o fundusz sołecki składanych w 2013 r. należy stosować ustawę obowiązująca w dniu składania wniosków czy nową ustawę, obowiązującą od 20 marca 2014 r.?

Czy można już w kwietniu 2014 r. zmieniać wnioski o fundusz sołecki, złożone w 2013 roku?

Publikujemy opinie dr Rafała Trykozko, dotyczące trzech pytań najczęściej pojawiających się od momentu wejścia w życie Ustawy z dnia 21 lutego 2014 r. o funduszu sołeckim:

Od 20 marca 2014 r. obowiązują wszystkie przepisy nowej ustawy, za wyjątkiem stawki zwrotu części wydatków wykonanych w ramach funduszu za 2013 r.

Z art. 9 ustawy o funduszu sołeckim wynika bowiem, że zwrot za 2013 r., będzie wypłacony gminom na podstawie wniosków złożonych do 31 maja 2014 r. zgodnie z dotychczasowymi przepisami. Ustawa nie zawiera innych przepisów przejściowych. Oznacza to, że pozostałe nowe regulacje – dotyczące zarówno zasad zmian wniosków w roku realizacji jak i możliwości realizacji wspólnych przedsięwzięć – obowiązują i mają zastosowanie od 20 marca 2014 r. Wnioski złożone przed 30 września 2013 r., podlegające realizacji w 2014 r., mogą być zatem zmieniane już od 20 marca 2014 r. w trybie art. 7 ustawy o funduszu sołeckim. W wyniku wprowadzanych zmian mogą być także realizowane wspólne przedsięwzięcia sołectw, o których mowa w art. 6 ustawy.

Co to znaczy, że sołectwa mogą realizować wspólne przedsięwzięcia?

Instytucja „wspólnych przedsięwzięć sołectw” została wprowadzona przez art. 6 ustawy o funduszu sołeckim z dnia 21 lutego 2014 r. Jako podstawę jej uregulowania wskazywano w procesie ustawodawczym na tezy i wnioski wynikające z raportu NIK po kontroli funduszu sołeckiego. Zwrócono tam uwagę, że Ministerstwo Administracji i Cyfryzacji powinno dążyć do przygotowania rozwiązań prawnych dotyczących sumowania środków przysługujących kilku sołectwom i realizowania przez nie wspólnego przedsięwzięcia. Według uzasadnienia do projektu ustawy uchwalonej 21 lutego 2014 r. możliwość „realizowania” [uważam, że zwrot ten wymaga cudzysłowia, ponieważ sołectwo fizycznie nie realizuje żadnych przedsięwzięć, a jedynie określa, jakie przedsięwzięcia powinny być sfinansowane ze środków budżetu gminy] wspólnych przedsięwzięć ma też znosić ograniczenie tworzone przez wymóg realizacji przedsięwzięcia na obszarze sołectwa, który nadal, z niezrozumiałych dla mnie powodów – jako nieuzasadniona bariera w przeznaczaniu środków na cele istotne z punktu widzenia sołectwa – pozostał w ustawie (obecnie art. 5 ust. 3).

Analiza przepisów art. 6 ustawy o funduszu sołeckim oraz treści uzasadnienia projektu ustawy prowadzi do następujących wniosków:

1. Ze wspólnie realizowanym przedsięwzięciem będziemy mieli do czynienia wówczas, gdy co najmniej 2 sołectwa przeznaczą środki na ten sam cel.
2. W przypadku wspólnego przedsięwzięcia wniosek sołectwa przewidujący realizację zadania „poza obszarem sołectwa” jest prawidłowy. Jeżeli cechy „wspólności” nie ma (sołectwo, na terenie którego znajduje się nieruchomość nie przeznacza środków na realizację np. remontu, a przeznacza je tylko inne sołectwo), wówczas wniosek sołectwa przewidującego wykonanie zadania poza jego obszarem podlega odrzuceniu.
3. Oceniając warunek mieszczenia się kosztów zadania w kwocie przypadającej sołectwu należy mieć na uwadze, że przy wspólnym przedsięwzięciu należy uwzględnić środki przeznaczane przez wszystkie sołectwa, które przewidziały to zadanie w swoich wnioskach.
4. Sołectwa nie uchwalają wspólnych wniosków(!!!). Wniosek uchwala się i formułuje na ogólnych zasadach. Przedsięwzięcie będzie „wspólne”, jeżeli co najmniej 2 sołectwa przeznaczą środki na dane przedsięwzięcie (w tym jedno uchwala zadanie „na własnym obszarze” a drugie i ewentualne kolejne sołectwa – „poza obszarem”. W praktyce zatem, to wójt (burmistrz) będzie formalnie stwierdzał przy badaniu wniosków, czy mamy do czynienia ze wspólnym przedsięwzięciem (art. 6 ust. 3 ustawy).
5. Wspólne przedsięwzięcia mogą wynikać wyłącznie z wniosków sołectw z terenu danej gminy. Nie jest możliwe wykonywanie przedsięwzięć, których „wspólność” wynika z wniosków sołectw z terenu różnych gmin.

Generalnie instytucję tę oceniam negatywnie. Spowoduje ona szereg problemów praktycznych – np. jak postąpić z wnioskiem sołectwa przewidującym realizację przedsięwzięcia na terenie innego sołectwa (np. remont świetlicy) złożonym 15 września, gdy do 22 września (termin odrzucenia wniosku) brak będzie dowodów czy sołectwo, na terenie którego znajduje się świetlica też przeznaczy na ten cel środki (np. nie złożyło jeszcze wniosku do 22 września). Nie będzie wiadomo czy traktować to przedsięwzięcie jako wspólne czy jako „poza obszarem sołectwa”.

Problemów w zakresie realizacji wspólnych przedsięwzięć należy też oczekiwać w związku z możliwością zmian wniosków w trakcie roku – część zadań może utracić tę cechę w wyniku zmian i stać się zadaniami „poza obszarem sołectwa”. Uważam, że zniesienie słusznie krytykowanej bariery wymagającej realizacji zadań „na obszarze sołectwa” powinno polegać na usunięciu – po prostu – tego przepisu (jak to było przewidziane w senackim projekcie zmian w ustawie z 2011 r.), a nie na tworzeniu sztucznych konstrukcji niedostatecznie skorelowanych z innymi przepisami ustawy.

Pytanie:

Czy do wniosków na fundusz sołecki składanych w 2013 r. z realizacją na 2014 r. należy stosować ustawę obowiązująca w dniu składania wniosków czy nową obowiązującą od 20 marca 2014 r.? Czy można w chwili obecnej, czyli już w kwietniu 2014 r., wystąpić z wnioskiem do Wójta Gminy o zmianę przedsięwzięć zawartych we wniosku (dotyczącym funduszu na rok 2014r.) uchwalonego na podstawie starej ustawy o funduszu sołeckim?

Odpowiedź:

Od 20 marca 2014 r. obowiązują wszystkie przepisy nowej ustawy, za wyjątkiem stawki zwrotu części wydatków wykonanych w ramach funduszu za 2013 r. Z art. 9 ustawy o funduszu sołeckim wynika bowiem, że zwrot za 2013 r., będzie wypłacony gminom na podstawie wniosków złożonych do 31 maja 2014 r. zgodnie z dotychczasowymi przepisami. Ustawa nie zawiera innych przepisów przejściowych. Oznacza to, że pozostałe nowe regulacje – dotyczące zarówno zasad zmian wniosków w roku realizacji jak i możliwości realizacji wspólnych przedsięwzięć – obowiązują i mają zastosowanie od 20 marca 2014 r. Wnioski złożone przed 30 września 2013 r., podlegające realizacji w 2014 r., mogą być zatem zmieniane już od 20 marca 2014 r. w trybie art. 7 ustawy o funduszu sołeckim. W wyniku wprowadzanych zmian mogą być także realizowane wspólne przedsięwzięcia sołectw, o których mowa w art. 6 ustawy.