Zapoznając się z treścią odpowiedzi umieszczone na stronie Ministerstwa Administracji i Cyfryzacji, a dotyczącej pytania czy możliwe jest finansowanie ze środków funduszu sołeckiego wycieczek krajoznawczo – patriotycznych poza gminę do miejscowości ościennych min. w celu zapoznawania się z historią i kulturą Polski, należy przede wszystkim zwrócić uwagę na kwestię uzasadnienia przedsięwzięcia. W ocenie każdego przedsięwzięcia, które ma być finansowane z funduszu sołeckiego, kluczowe znaczenie odgrywa uzasadnienie.

Odpowiedź ze strony MAiC dostępna jest po kliknięciu poniższego obrazka oraz TUTAJ.

54 gminy bez możliwości zwrotu z budżetu państwa

Nie przesyłając w terminie informacji o wysokości funduszu sołeckiego, 4% gmin które wyodrębniły fundusz sołecki w 2014 r. pozbawiło się prawa do zwrotu z budżetu państwa części wydatków, które będą wykonane w 2015 r.

Według naszych obliczeń, wykonanych na podstawie danych znajdujących się w Biuletynach Informacji Publicznej urzędów gmin oraz otrzymanych z Urzędów Wojewódzkich i Regionalnych Izb Obrachunkowych, do 31 lipca 2014 roku 54 gminy nie przesłały wojewodom informacji wymaganych Ustawą o funduszu sołeckim (art. 3 ust. 3), pozbawiając się tym samym prawa do zwrotu części wydatków wykonanych w ramach funduszu sołeckiego.

Art. 3 Ustawy o funduszu sołeckim traktuje:

[…] 3. Wójt (burmistrz, prezydent miasta) w terminie do dnia 31 lipca roku poprzedzającego rok budżetowy przekazuje wojewodzie informację o wysokości przypadających danym sołectwom środków, o których mowa w ust. 1, oraz o wysokości kwoty bazowej (Kb).

4. Wojewoda, po zweryfikowaniu otrzymanej informacji, o której mowa w ust. 3, przekazuje zbiorczą informację ministrowi właściwemu do spraw administracji publicznej w terminie do dnia 15 sierpnia roku poprzedzającego rok budżetowy.

5. Nieprzekazanie przez wójta (burmistrza, prezydenta miasta) informacji, o której mowa w ust. 3, w terminie do dnia 31 lipca roku poprzedzającego rok budżetowy, skutkuje utratą przez gminę prawa do zwrotu części wydatków wykonanych w ramach funduszu w danym roku budżetowym.

Rozkład terytorialny gmin, które nie przesłały informacji do Urzędów Wojewódzkich przedstawia się następująco:

Mazowieckie w ogonie

Najwięcej gmin, ponieważ aż 37, które w 2014 r. podjęło decyzje o wyodrębnieniu funduszu sołeckiego i jednocześnie nie przesłało informacji o jego wysokości do wojewody, znajduje się na terenie województwa mazowieckiego. Konfrontując listę gmin, które wyodrębniły fundusz sołecki (sporządzoną na podstawie danych RIO i weryfikowaną przez nas w oparciu o BIP’y urzędów gmin oraz rozmowy telefoniczne z urzędnikami poszczególnych samorządów) z danymi Wojewody Mazowieckiego przekazanymi do Ministerstwa Administracji i Cyfryzacji, odnośnie gmin, które poinformowały Wojewodę o wysokości funduszu sołeckiego, okazało się że następujące samorządy według dostępnych publicznie danych, nie będą miały możliwości uzyskania w 2016 r. zwrotu z budżetu państwa od wydatków poniesionych z funduszu sołeckiego w 2015 roku:

Bielsk, Czarnia, Grodzisk Mazowiecki, Izabelin, Jadów, Kałuszyn, Kazanów, Kowala, Latowicz, Leoncin, Lesznowola, Maciejowice, Mała Wieś, Michałowice, Mszczonów, Nadarzyn, Nasielsk, Nowa Sucha, Nowy Duninów, Paprotnia, Pniewy, Pułtusk, Radziejowice, Raszyn, Rzekuń, Siennica, Skaryszew, Stanisławów, Stara Kornica, Strachówka, Strzegowo-Osada, Szczutowo, Wierzbica, Wiskitki, Wyszogród, Zakroczym, Zatory.

Lista gmin z województwa Mazowieckiego, które do 31 lipca 2014 r. poinformowały Wojewodę Mazowieckiego o wysokości funduszu sołeckiego, przekazana przez Wojewodę do MAiC, dostępna jest TUTAJ.

Sprzeczne informacje uzyskaliśmy dla województw wielkopolskiego, pomorskiego i kujawsko-pomorskiego. W przypadku wielkopolskiego MAiC oraz RIO informują, że w bieżącym roku 133 gminy wyodrębniły fundusz sołecki, tymczasem Wojewoda otrzymał dane o wysokości funduszu sołeckiego ze… 150 gmin. Podobna różnica występuje w pomorskim i kujawsko-pomorskim, gdzie Wojewoda poinformował o większej liczbie samorządów posiadających fundusz niż ta, jaką sami samorządowcy zgłosili do RIO.

Brak możliwości wnioskowania o zwrot nie zmienia faktu, że zaplanowane wydatki muszą zostać wykonane, o ile tylko procedura decydowania o przeznaczeniu środków z funduszu sołeckiego na zebraniach wiejskich przebiegła prawidłowo.

Do końca października podamy informację o liczbie gmin, które w 2014 r. utworzyły fundusz sołecki. Omówimy również różnice między zebranymi przez nas danymi oraz informacjami pozostającymi w gestii MAiC, RIO i Wojewodów, weryfikując która z wymienionych instytucji była najbliższa określenia liczby samorządów z funduszem sołeckim.

Przyjęcie Ustawy z dnia 21 lutego 2014 r. o funduszu sołeckim otworzyło możliwość wspólnej realizacji przedsięwzięć przez sołectwa. W kontekście przyjmowania wniosków o fundusz sołecki warto przypomnieć kwestie celowości przedsięwzięć uchwalanych przez mieszkańców. Przedstawiamy dwie opinie związane z przykładem, gdzie od strony formalnej wąptliwości budzi sama kwestia „przedsięwzięcia”. Przedstawiamy również warunki związane z właściwą procedurą uchwalania wniosku na zebraniach wiejskich oraz oceną formalnej poprawności wniosku, dokonywaną przez wójta/burmistrza/prezydenta.

Opis problemu:

W gminie powstał pomysł sfinansowania zakupu koparki środkami funduszu sołeckiego. Na jej zakup prawdopodobnie przeznaczony zostanie fundusz sołecki wszystkich sołectw, ponieważ sołectwa będą łączyć fundusz – każde zdecyduje o „dofinansowaniu przedsięwzięcia zakupu koparki”. W ten sposób kilkanaście sołectw zrealizuje przedsięwzięcie a gmina dostanie z niego zwrot z budżetu państwa (koparka będzie tańsza o 50%).

• Czy takie przedsięwzięcie można wykonać z funduszu sołeckiego? Czy jest to zgodne z Ustawą?

• Czy jest jakaś granica łączenia funduszu?

Opinia Wojciecha Lachiewicza:

Sam pomysł uzyskania przez gminę z budżetu państwa refinansowania kosztów zakupu koparki, nie może być traktowany, jako „wspólne przedsięwzięcie sołectw” tej gminy – w rozumieniu z art. 6 ustawy z 21 lutego 2014 r. o funduszu sołeckim (Dz.U. poz. 301 – dalej: ufs). Do wspólnych przedsięwzięć sołectw, w ramach funduszu sołeckiego, stosują się przepisy art. 2 ust. 6 i 7 oraz art. 5 ust. 3 ufs. Powołane przepisy wytyczają granicę posługiwania się instytucją „łączenia środków”.

Jednakże zakres informacji zawartych w pytaniu uniemożliwia rozstrzygnięcie kwestii podstawowej z punktu widzenia art. 2 ust. 6 ufs: czy poprzez zakup koparki sołectwa będą w ogóle realizować jakieś (jakie?) „przedsięwzięcie” oraz ustalenie tego, jakie potrzeby mieszkańców sołectw zostałyby w ten sposób zaspokojone.

Szczegółowe uzasadnienie:

Przepis art. 3 ufs określa wysokość środków przypadających każdemu sołectwu na zaplanowanie w budżecie gminy przedsięwzięcia w ramach tak rozumianego funduszu sołeckiego. Według art. 2 ust. 6 i 7 ufs: „Środki funduszu przeznacza się na realizację przedsięwzięć, które zgłoszone we wniosku, o którym mowa w art. 5, są zadaniami własnymi gminy, służą poprawie warunków życia mieszkańców i są zgodne ze strategią rozwoju gminy.

Ponadto środki funduszu mogą być przeznaczone na pokrycie wydatków na działania zmierzające do usunięcia skutków klęski żywiołowej w rozumieniu ustawy z dnia 18 kwietnia 2002 r. o stanie klęski żywiołowej (Dz.U. Nr 62, poz. 558, z późn. zm.). Dodatkowo w art. 5 wymaga się aby przedsięwzięcie było zlokalizowane na terenie sołectwa, od czego wyjątkiem jest możliwość „łączenia środków” sołeckich na podstawie art. 6 ufs. Od zrealizowanych wydatków funduszu sołeckiego, z mocy art. 3 ust. 8 ufs, gminie przysługuje zwrot środków z budżetu państwa – odpowiednio w wysokości: 20%, lub 30% lub 40% – wykonanych wydatków.

Z powyższej regulacji wynikają dwie istotne implikacje: sołectwo ma zaplanować przedsięwzięcie, które będąc zadaniem własnym gminy będzie służyło poprawie warunków życia mieszkańców. Ważne jest tutaj użyte w ustawie słowo: „przedsięwzięcie”, które w języku polskim oznacza: projekt, albo działanie podjęte w jakimś celu. W przypadku funduszu sołeckiego cel przedsięwzięcia (efekt, rezultat) musi mieścić się w zadaniach własnych gminy, służyć poprawie warunki życia mieszkańców, a sam efekt przedsięwzięcia powinien wystąpić na obszarze sołectwa – lub poza nim – jako przedsięwzięcie wspólne – w wyniku łączenia środków kilku sołectw.

Do wspólnych przedsięwzięć sołeckich stosuje się takie same wymagania, jak do „pojedynczego” wniosku sołeckiego, z tym wyjątkiem, że przedsięwzięcie danego sołectwa może być realizowane poza jego obszarem, ale zarazem powinno służyć poprawnie warunków życia mieszkańców tego sołectwa.

Dlatego, aby ocenić: czy przedsięwzięcie będzie zadaniem własnym gminy i zarazem będzie służyć poprawnie warunków życia mieszkańców sołectwa (art. 2 ust. 6 ufs) – należy znać jego „cel”. Ocenę przedsięwzięcia, pod tym kątem, umożliwia zamieszczany we wniosku sołeckim opis przedsięwzięcia i jego uzasadnienie.

Zakup rzeczy nie jest „przedsięwzięciem”. Przedsięwzięciem jest dopiero to – czemu zakupiona rzecz będzie służyła.

W sytuacji opisanej w pytaniu nie wskazano bezpośrednio jakiemu celowi (jakim celom) służyła będzie koparka zakupiona z połączonych środków funduszu sołectw gminy. Celem takim nie jest bynajmniej „nabycie (zakup) koparki na własność gminy”, ale celem jest to jakie potrzeby (tutaj nieokreślone) mieszkańców sołectw (będące zarazem zadaniami własnymi gminy) zostaną zrealizowane (i kiedy zrealizowane) dzięki zakupionej koparce.

Nieokreślenie powyższych cech przedsięwzięcia i jego celu w przełożeniu na zaspakajanie potrzeb mieszkańców sołectwa – może być powodem odrzucenia wniosków sołeckich przez wójta gminy (art. 5 ust. 3 w związku z art. 2 ust. 6 ufs)  lub przez radę gminy (art. 5 ust. 11 ufs).

Opinia Rafała Trykozko:

W zasadzie jedyną granicą łączenia środków funduszu sołeckiego – czyli uchwalania tzw. wspólnych przedsięwzięć sołectw, o których mowa w art. 6 ustawy o funduszu sołeckim – jest wysokość środków na realizację przedsięwzięć w ramach funduszu sołeckiego, czyli wymóg zmieszczenia się kosztów realizacji wspólnego przedsięwzięcia w puli środków przypadających sołectwom, które takie przedsięwzięcie zamierzają uchwalić do realizacji. Tak należy odczytywać intencję ustawodawcy zawartą w uzasadnieniu do projektu ustawy o funduszu sołeckim, której wyraz stanowią przepisy art. 6, w kontekście wymagań art. 5 ust. 3 ustawy.

Warto przy tym zaznaczyć, że nikt nie może zobowiązać zebrań wiejskich do przeznaczania środków na zakup koparki.

Jeżeli mieszkańcy części sołectw będą chcieli przeznaczyć środki na inne cele niż zakup koparki, może okazać się, że np. na zakup koparki o wartości 120.000 zł przeznaczone zostaną w wyniku uchwał zebrań wiejskich środki tylko niektórych sołectw, np. w wysokości łącznej 60.000 zł. Wówczas wszystkie wnioski złożone na realizację tego wspólnego przedsięwzięcia powinny zostać odrzucone, ponieważ uchwalone wspólne przedsięwzięcie nie spełnia warunku mieszczenia się kosztów w kwocie przypadającej sołectwom (przeznaczonej przez sołectwa).

W związku z tym, że zadane pytanie dotyczy zakupu rzeczy ruchomej, nie zachodzi problem przeznaczenia środków na wspólne zadanie przez sołectwo, na terenie którego położona jest nieruchomość będąca przedmiotem uchwalonych nakładów. Za ograniczenie w uchwalaniu wspólnych przedsięwzięć w odniesieniu do nakładów na nieruchomości należy bowiem uznać konieczność przeznaczenia jakichkolwiek środków na przedsięwzięcie przez sołectwo, na terenie którego znajduje się nieruchomość, co ma postać swego rodzaju dorozumianej „zgody” na realizację przedsięwzięcia na nieruchomości położonej na obszarze tego sołectwa.

Zapraszamy do zapoznania się z opinią Wojciecha Lachiewicza dotyczącą przekazywania OSP sprzętu zakupionego z funduszu sołeckiego. Łączna wartość wyposażenia zkupionego dla OSP z funduszu sołeckiego opiewa rokrocznie na sumę blisko 20 milionów złotych. Bezpośrednim powodem sporządzenia opinii były liczne pytania o możliwości przekazania wyposażenia:

z funduszu sołeckiego zgodnie z wolą sołectwa w gminie zakupiliśmy sprzęt przeciwpożarowy do danej jednostki OSP. W jaki sposób najlepiej ten sprzęt przekazać? Czy użyczyć go aby nadal było własnością gminy, czy robiąc najprościej – przekazać na własność i użytek OSP. W jaki sposób zgodnie z przepisami należy to uczynić?

Opinia

Przedsięwzięcie opisane w pytaniu jest możliwe do sfinansowania z funduszu sołeckiego – w zgodzie z art. 2 ust. 6 ustawy z dnia 21 lutego 2014 r. o funduszu sołeckim (Dz. U, poz. 301).

Jak wynika z art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej (Dz. U. z 2009 r., Nr 179, poz. 1380; z późn. zm. – dalej: „u.o.p.”), gmina ponosi koszty wyposażenia, utrzymania i zapewnienia gotowości bojowej ochotniczej straży pożarnej (OSP). Opisane zadanie gminy (tj. wyposażenie OSP w sprzęt) jest zadaniem własnym gminy. Przy czym, gdy idzie o składniki wyposażenia OSP na działalność z art. 1 u.o.p.), to przepisy obowiązującego prawa nie określają żadnych standardów. Nie powinno mimo to ulegać wątpliwości, że opisany zakup składnika majątkowego (sprzętu) dla OSP, służyć będzie ustawowej działalności OSP, prowadzonej również na terenie sołectwa, które w ten sposób, zgodnie z prawem, zadysponowało środkami funduszu sołeckiego.

W prawie finansowym istnieją dwie dostępne formy realizacji zadania własnego gminy w zakresie wyposażenia OSP w sprzęt. Pierwszą jest zakup przez gminę ze środków budżetowych składnika majątkowego, a następnie jego przekazanie do korzystania na rzecz OSP. Gmina dokonuje tutaj wydatków bezpośrednich (rzeczowych). Drugą formą realizacji ww. zadania jest przekazanie na rzecz OSP środków pieniężnych w formie dotacji celowej na podstawie art. 32 ust. 3b u.o.p. w drodze umowy zawieranej na zasadach z art. 250 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2013 r., poz. 885; z późn. zm.). Za otrzymane środki pieniężnie OSP (beneficjent dotacji) zakupuje sprzęt w imieniu własnym i rozlicza się przed gminą z dotacji celowej.

W przypadku, gdy gmina bezpośrednio wyposaża OSP w sprzęt w drodze jego zakupu ze środków budżetu gminy, przepisy nie określają rodzaju „uprawnień” (praw), na podstawie których OSP będzie korzystała z zakupionego i przekazanego jej sprzętu. Zgodnie z art. 32 ust. 2 u.o.p. to gmina pokrywa koszty wyposażenia OSP w sprzęt i tak samo to gmina pokrywa koszty jego utrzymania. Dlatego prawo OSP do korzystania ze sprzętu jest zawsze prawem nieodpłatnym.  W powyższym zakresie praktyka gminna kształtowania od lat 90 zna dwa rodzaje praw ustanawianych dla OSP do korzystania ze sprzętu zakupionego przez gminę:

(1) przekazanie sprzętu na własność dla OSP w drodze darowizny z art. 888-902 Kodeksu cywilnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 121 – dalej: „K.c.”),

(2) przekazanie sprzętu do nieodpłatnego korzystania przez OSP w drodze umowy użyczenia z art. 710-719 K.c.

Gmina i OSP są odrębnymi osobami prawnymi. Sprzęt zakupiony przez gminę po jego zakupie staje się własnością gminy. Natomiast przekazanie sprzętu w trybie darowizny na rzecz OSP, przenosi jego własność. Z mocy art. 32 ust. 2 u.o.p. gmina pokrywa wówczas koszty utrzymania sprzętu będącego własnością OSP.  Będący własnością OSP sprzęt podlega ewidencji księgowej i jest obejmowany księgami finansowymi OSP. Jeśli sprzęt pozostaje na stanie OSP – właściciela, księgowość OSP jest bardziej rozbudowana i czasochłonna, niż gdyby sprzęt będący własnością gminy pozostawał w użyczeniu OSP.

Z kolei przekazanie sprzętu na rzecz OSP w trybie użyczenia jest wyrazem nadania praw do bezpłatnego korzystania na czas określony lub nieokreślony. Co do zasady, w ramach umowy użyczenia biorący rzecz ponosi „zwykłe koszty” jej używania (art. 713 K.c.), jednak ze względu na dyspozycję art. 32 u.o.p. i tak wszystkie koszty eksploatacyjne i koszty konserwacji sprzętu pokrywać musi gmina. Przy czym jeśli umowa użyczenia nie postanowi inaczej, korzystający (OSP) nie czerpie pożytków z rzeczy, jak również bez zgody użyczającego (gminy) nie może rzeczy oddawać do korzystania osobom trzecim. Sprzęt oddany dla OSP w drodze użyczenia pozostaje w ewidencji księgowej gminy i podlega inwentaryzacji, jak inne składniki majątkowe gminy.

Wybór przez gminę jednego z dwóch ww. rozwiązań w zakresie przekazania do OSP sprzętu zakupionego z funduszu sołeckiego – z racjonalnego punktu widzenia, powinien podlegać regułom, jakie w tym względzie stosuje dotychczas gmina. Między gminą a OSP musi zawsze dochodzić do dwustronnego consensusu, bez którego ani nie jest możliwe przekazanie sprzętu dla OSP na własność, ani przekazanie go w użyczenie.

Opracował: Wojciech Lachiewicz

Jednocześnie zwracamy uwagę, że fundusz sołecki może być przeznaczony wyłącznie na przedsięwzięcia. Nie można po prostu dofinansować działalności OSP. Zwróciła na to uwagę Regionalna Izba Obrachunkowa w Warszawie orzekając 28 stycznia 2014 r. o nieważności uchwały Nr XXVII.330.2013 Rady Miejskiej w Tłuszczu z dnia 7 grudnia 2013 r. w sprawie udzielenia dotacji dla Ochotniczej Straży Pożarnej w Chrzęsnem.

Uchwała nr 4.54.2014 Kolegium RIO w Warszawie dostępna jest po kliknięciu poniższego obrazka oraz TUTAJ.

Pytanie:

Sołectwo zaplanowało na 2014 rok przedsięwzięcie pn. Zakup doposażenia placu zabaw. W uzasadnieniu celowości tego przedsięwzięcia podano, że zostaną zakupione: zestaw urządzeń zabawowych dla dzieci oraz zestaw urządzeń otwartej siłowni zewnętrznej. Zakupy ww. urządzeń zostały już dokonane, ale kwota wydatków okazała się niższa niż pierwotnie przewidywano, w związku z czym pojawiły się oszczędności na ww. przedsięwzięciu. Z zaoszczędzonych środków można by wykonać ogrodzenie tego placu zabaw. Pojawia się jednak problem natury prawnej, czy taki zakup będzie można wykonać w ramach zadania pn. Zakup doposażenia placu zabaw.

Czy w świetle przepisów ustawy o funduszu sołeckim z dnia 21 lutego 2014 r. należy traktować takie rozszerzenie zadania jako zmianę jego zakresu i sołectwo powinno w trybie art. 7 ust. 1 ustawy wystąpić do wójta ze stosownym wnioskiem i zmienić nazwę przedsięwzięcia np. na Zakup doposażenia placu zabaw oraz ogrodzenia? Czy właściwym będzie z zaoszczędzonych środków wyodrębnić nowe przedsięwzięcie?

Odpowiedź:

Zgodnie z ustawą z dnia 21 lutego 2014 r. o funduszu sołeckim, sołectwo może rozdysponować na nowe zadanie kwotę oszczędności pozostałą po realizacji pierwotnego wniosku.

W przepisach art. 7 ustawy, dotyczących zmian przedsięwzięć lub ich zakresu, co prawda brak dosłownego wskazania na możliwość rozdysponowania oszczędności powstałych z realizacji pierwotnego wniosku, lecz należy mieć na uwadze, że w uzasadnieniu do projektu ustawy wskazano, iż w świetle obowiązujących obecnie przepisów wątpliwości budzi możliwość wystąpienia przez sołectwo o zmianę przedsięwzięć przewidzianych do realizacji w ramach funduszu sołeckiego. Jest to istotny problem, w szczególności w sytuacji uzyskania oszczędności w ramach realizacji przedsięwzięcia czy też następczej niemożliwości realizacji któregoś z przedsięwzięć. Uwzględniając powyższe, projekt ustawy wprowadza rozwiązania umożliwiające zmianę przedsięwzięcia realizowanego w ramach funduszu oraz jego zakresu (…). Ustawodawca przewidział zatem wyraźnie, że jednym z celów wprowadzenia instytucji zmian jest umożliwienie określenia przez sołectwa przeznaczenia środków niewydatkowanych (zaoszczędzonych) w wyniku realizacji pierwotnego wniosku.

W takim przypadku na podstawie art. 7 ustawy sołectwo może złożyć wniosek w sprawie zmiany wniosku już zrealizowanego, polegający na zgłoszeniu dodatkowego przedsięwzięcia (przedsięwzięć) do realizacji w ramach kwoty oszczędności. Wniosek w sprawie dodania nowego przedsięwzięcia powinien wskazywać, że w związku z powstałymi po zrealizowaniu wniosku sołectwa oszczędnościami w kwocie ……….zł zebranie wiejskie wnosi o przeznaczenie kwoty oszczędności na realizację przedsięwzięcia polegającego na ……….

Wniosek w sprawie zmiany polegającej na rozdysponowaniu oszczędności powinien być uchwalony przez zebranie wiejskie, mieścić się kosztami w kwocie powstałej oszczędności, zostać złożony do 31 października roku budżetowego i spełniać pozostałe warunki określone w art. 5 ust. 2 i 3 ustawy.

Pytanie:

Sołectwo w naszej gminie zdecydowało się zmienić wszystkie przedsięwzięcia ujęte we wniosku o fundusz sołecki. Zamiast organizować wydarzenia kulturalne, dokonywać zakupów nagród itp. wszystkie pieniądze mieszkańcy chcieli przeznaczyć na dofinansowanie zakupu nowego wozu bojowego przez OSP. Pod koniec kwietnia odbyło się zebranie wiejskie, został przyjęty nowy wniosek. 

Teraz kolejne sołectwo chce zmienić przedsięwzięcia, rezygnując z części zapisanych we wniosku i przeznaczając pieniądze na dofinansowanie zakupu tegoż wozu dla OSP, podobnie jak pierwsze sołectwo (z nadzieją, że sprzęt pozostanie wyłączną własnością OSP, a z funduszu sołeckiego przekazane zostanie „dofinansowanie na samochód w formie dotacji”).

Co zrobić w sytuacji, gdy gmina rozpoczęła już przygotowania i zaczęła już realizować niektóre przedsięwzięcia z których chcą zrezygnować mieszkańcy? W jaki sposób przyjąć wniosek, jeśli w pierwszym sołectwie zebranie już się odbyło, a kolejne sołectwa mogą przyłączać się jak w łańcuszku do zmienionego wniosku?

Ministerstwo Finansów opublikowało 30 maja 2014 r. Sprawozdanie z wykonania budżetu państwa za 2013 r.

Dokument można pobrać TUTAJ.

Informacja o wykonaniu budżetów jednostek samorządu terytorialnego zawiera dane dotyczące wydatków z funduszy sołeckich poniesionych przez gminy w 2013 roku.

Łącznie 1169 gmin wykonało wydatki na sumę ponad 250 milionów złotych. 

Liczba gmin wydatkujących pieniądze z funduszy sołeckich:

2010 r. – 994

2011 r. – 1103

2012 r. – 1118

2013 r. – 1169

Zwracając uwagę na liczbę gmin, fundusz sołecki przyrastał rok do roku od 1% (2011 r.) przez 11% (2012 r.) do 4% (2013 r.), zaś od początku funkcjonowania Ustawy o funduszu soleckim liczba gmin realizujących fundusze sołeckie wzrosla o 17%.

Łączna kwota wydatków poniesionych przez jednostki samorządu terytorialnego w latach 2010-2013 z funduszy sołeckich wyniosła blisko 857 milionów złotych. 

Dane archiwalne dostępne są TUTAJ.

20 marca 2014 r. wchodzi w życie nowa Ustawa o funduszu sołeckim

Tekst Ustawy z dnia 21 lutego 2014 r. o funduszu sołeckim opublikowany został 12 marca 2014 r. w Dzienniku Ustaw. Ustawa wchodzi w życie w terminie 7 dni od jej opublikowania, czyli 20 marca 2014 roku.

Wszystkie uchwały rad gmin o wyodrębnieniu bądź niewyodrębnieniu funduszu sołeckiego podjęte od dnia 20 marca 2014 r. muszą powoływać się na Ustawę z dnia 21 lutego 2014 r. o funduszu sołeckim!

Jeszcze w marcu 2014 r. opublikujemy komentarz do nowej Ustawy.

Tekst Ustawy dostępny jest po kliknięciu poniższych obrazków oraz w:

Dzienniku Ustaw (TUTAJ),

Internetowym Systemie Aktów Prawnych (TUTAJ).

POBIERZ PLIK: Ustawa z dnia 21 lutego 2014 r. o funduszu sołeckim

Jak samorządy radzą sobie z funduszem sołeckim?

Przeprowadziliśmy badanie sprawozdań finansowych 1035 gmin (na 1140 realizujących wydatki z funduszy sołeckich w 2012 r.) w zakresie wykonania funduszu sołeckiego za 2012 rok. Zaledwie 2% gmin miało poważne problemy z realizacją funduszy sołeckich. Ponad połowa gmin wydała 90% środków wyodrębnionych na fundusze sołeckie. Publikowany niżej wykres obrazuje proporcję środków wydanych z funduszy sołeckich do środków wyodrębnionych na fundusze sołeckie w budżetach gmin (proporcje środków wydanych z funduszy sołeckich do kwoty na jaką złożyłone zostały wnioski o fundusz sołecki szacujemy jako jeszcze wyższe).

W jaki sposób należy odczytać poniższy wykres? Publikujemy w nim informację dotyczącą liczby gmin (26, 72, 220, 717), które w 2012 roku realizowały przedsięwzięcia z funduszy sołeckich. Wykonanie funduszu oznacza procent wydanych środków w proporcji do środków wyodrębnionych na fundusz w budżetach gmin. Przykładowo:

• 717 gmin (czyli 70% z 1035 objętych badaniem) w 2012 roku wykonało wydatki z funduszy sołeckich w ponad 80% kwoty przypadającej na gminę,

• 2% gmin (26 samorządów) wydało mniej niż 35% środków przewidzianych na fundusze sołeckie w 2012 r.

Co istotne, tylko w 1/3 polskich gmin zrealizowano wydatki w mniejszej wysokości niż 80% funduszu sołeckiego. Taka sytuacja może być spowodowana np. niezłożeniem wniosków przez część sołectw w gminach bądź tańszą realizacją przedsięwzięć. Nierealizowanie budżetu gminy w zakresie funduszu sołeckiego, tak jak w gm. Wierzbica w woj. mazowieckim (informacja dostępna TUTAJ) może być przyczyną do nieudzielenia wójtowi, burmistrzowi lub prezydentowi miasta absolutorium z wykonania budżetu.

Na podstawie analizy sprawozdań finansowych przygotowaliśmy listę 2% gmin, 26 samorządów w których procent wydatków z funduszy sołeckich w 2012 roku wyniósł mniej niż 35% wyodrębnionej kwoty. Można mieć uzasadnione pytania, co do przyczyn stojących za takim stanem rzeczy. Przeprowadziliśmy wywiady z 17 przedstawicielami urzędów z poniższej listy. W grupie urzędników znalazło się sześciu skarbników, sekretarz gminy, zastępca wójta oraz dziewięciu urzędników odpowiedzialnych za kwestie funduszu sołeckiego.

Na podstawie wywiadów z urzędnikami nie można wskazać jednoznacznej przyczyny braku realizacji przedsięwzięć z funduszy sołeckich. Również uzupełnienie wywiadów o dane stanowiące informację publiczną nie pozwala wyodrębnić głównej przyczyny niskiej realizacji zadań z funduszu. W marcu 2014 roku Stowarzyszenie zwróci się do Rad Gmin odnośnie przyczyn niskiego wykonania funduszu sołeckiego. W powyższej grupie gmin znajdują się tak samorządy o wysokim poziomie zadłużenia (Jasionówka) oraz o bardzo dobrych wskaźnikach zadłużenia (Józefów). Również dochody gmin są zróżnicowane, podobnie liczba składanych wniosków do funduszu sołeckiego oraz charakter ujętych w nich przedsiewzięć. W gminach Susiec i Wiązów problemem były braki dokumentacyjne we wnioskach. To niewątpliwie przyczyna, na jaką samorząd ma bezpośredni wpływ, prowadząc działania edukacyjne. W gminie Łaszczów wskazano, że celem gminy jest zblokowanie inwestycji nie zaś rozdrabnianie środków – przy takim podejściu do realizacji zadań z funduszu sołeckiego nie może dziwić niskie wykonanie przedsięwzięć. Podobną opinię wyraziła przedstawicielka gm. Biesiekierz, w tej gminie radni konsekwentnie wyodrębniają fundusz sołecki. W gminie Jasionówka wskaźnik zadłużenia w końcu 2012 r. wyniósł 54% (jako procent dochodów budżetowych). W tej gminie w pierwszej kolejności realizowane były wydatki związane z obsługą zadłużenia i zadania obligatoryjne gminy. W gminie Nowogard (woj. zachodniopomorskie) w 2011 roku przedsięwzięcia z funduszu sołeckiego ze względu na niekompletność wniosków zrealizowane zostały z innych środków budżetu gminy. Rady gmin Rachanie, Łaszczów i Stary Brus w 2012 roku podjęły decyzje o niewyodrębnianiu funduszu sołeckiego. Statystyka dla gminy Szaflary (woj. małopolskie) może być myląca, ponieważ gmina zwiększyła fundusz sołecki ponad wysokość przewidzianą w Ustawie.

Na poniższej mapie zaznaczone zostały gminy, dla których zebraliśmy pogłębione dane, opisane wyżej. Wywiady zrealizowaliśmy w listopadzie 2013 r. W całym badaniu uwzględniliśmy 1035 gmin, tj. wszystkie oprócz gmin z obszaru województwa mazowieckiego (ze względu na brak danych, wyjątkowo w skali kraju nie gromadzonych przez Wojewodę Mazowieckiego; dane uzupełniamy kontaktując się z mazowieckimi gminami).

Pytanie:

Czy z funduszu sołeckiego mogą zostać sfinansowane kosze na śmieci (do segregacji i zmieszane) dla każdego gospodarstwa domowego?

Odpowiedź:

Zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach wyposażenie nieruchomości w pojemniki służące do zbierania odpadów komunalnych oraz utrzymywanie tych pojemników w odpowiednim stanie sanitarnym, porządkowym i technicznym należy do obowiązków właścicieli nieruchomości. Zacytowany przepis zawiera też wyjątek od tej zasady, przewidując że gmina na mocy uchwały rady gminy może przejąć od właścicieli nieruchomości obowiązek wyposażenia nieruchomości w pojemniki jako część usługi w zakresie odbierania odpadów komunalnych – w zamian za uiszczoną przez właściciela opłatę za gospodarowanie odpadami komunalnymi.

W przypadku, gdy rada gminy nie uchwaliła przejęcia od właścicieli nieruchomości obowiązków w zakresie wyposażenia nieruchomości w pojemniki sprawa jest prosta – sfinansowanie zakupu koszy stanowi obowiązek mieszkańców i w związku z tym nie można na ten cel przeznaczyć środków funduszu sołeckiego (nie jest to zadanie własne gminy).

Jeżeli obowiązki w tym zakresie zostały przez gminę przejęte, to z reguły wyposażenie posesji w pojemniki jest przedmiotem przetargu na wyłonienie wykonawcy odbioru odpadów. Zakup pojemników finansowany jest przez gminę w ramach wynagrodzenia wypłacanego wykonawcy, zatem wyposażenie w kosze staje się zadaniem wykonawcy. Gmina zapewnia jego realizację poprzez określenie w specyfikacji istotnych warunków zamówienia takich warunków odbioru odpadów, zatem dodatkowy wydatek na ten cel nie jest możliwy.