Pytanie:

Z funduszu sołeckiego zostanie wykonane ogrodzenie budynku szkoły, doposażona stołówka szkolna oraz zorganizowany plac zabaw na działce szkoły podstawowej. Gdzie w budżecie gminy należy ująć te wydatki? Czy wpisać je do budżetu szkoły? Czy za ich wykonanie będzie wtedy odpowiadał dyrektor szkoły?

Odpowiedź:

Ani przepisy ustawy o finansach publicznych, ani inne regulacje dotyczące gospodarki finansowej gminy nie zawierają wymogów co do tego, aby zadanie finansowane w dziale 801 „Oświata i wychowanie” było obowiązkowo ujęte w planie finansowym szkoły i realizowane przez dyrektora szkoły.

W tym zakresie wójt ma pełna swobodę co do jednostki realizującej zadanie – jeżeli w informacji stanowiącej podstawę sporządzania planu szkoły, przekazywanej szkole na podstawie projektu budżetu, zamieści wydatki na wymienione w pytaniu cele to zadanie będzie finansowane z planu finansowego szkoły. Nie jest to w żaden sposób sprzeczne z ustawą o funduszu sołeckim. Jeżeli zaś te wydatki nie będą ujęte w planie szkoły – wówczas zostaną zrealizowane z planu finansowego urzędu. I wówczas również nie stanowi to żadnej nieprawidłowości, gdyż – jak wyżej wskazałem – nie ma żadnych wymogów prawnych, aby całość wydatków w dziale 801 musiała być rozdysponowana w planach finansowych szkół.

Przykladem tego może być np. częste realizowanie inwestycji oświatowych (modernizacja szkół, termomodernizacja, wykonanie boisk czy sal gminastycznych przy szkołach) bezpośrednio z planu finansowego urzędu z późniejszym przekazaniem szkole efektu inwestycyjnego.

Tak, ale tylko pod warunkiem podpisania umowy użyczenia lub dzierżawy działki przez gminę. Z punktu widzenia celowości działania umowa taka powinna być podpisana na czas dłuższy niż rok.

Czy jest to możliwe (realizacją całego przedsięwzięcia będzie zajmowało się stowarzyszenie i na nie będą wystawiane wszystkie faktury)? Jeśli nie, czy zmieniłby coś w tym przypadku fakt zawarcia umowy partnerskiej pomiędzy stowarzyszeniem a gminą? Jakie jest najlepsze rozwiązanie w tym przypadku?

Odpowiedź:

Jak należy wnioskować z treści pytania, plac zabaw ma być urządzony na gruncie gminy – zadanie będzie się zatem mieściło w katalogu zadań własnych gminy. Jest to bowiem warunek możliwości rozpatrywania sposobu przekazania środków z funduszu sołeckiego stowarzyszeniu. Fundusz sołecki jest częścią budżetu gminy i przyjęcie przez zebranie wiejskie takiego czy innego przedsięwzięcia nie stanowi podstawy do jakiejkolwiek liberalizacji zasad ponoszenia wydatków z budżetu, czy celów na jakie mogą być przeznaczone.

Zawarcie „umowy partnerskiej” niczego nie zmienia w ocenie możliwości czy sposobu przekazania środków, ponieważ przepisy prawa nie przewidują tego typu umów. Tryb powierzenia realizacji zadania publicznego stowarzyszeniu z jednoczesnym dofinansowaniem jego realizacji z budżetu gminy określają w szczególności przepisy Ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, zgodnie z ogólnymi zasadami wynikającymi z art. 221 Ustawy o finansach publicznych. Transfer środków z budżetu gminy (w tym w ramach realizacji funduszu sołeckiego) nastąpi wówczas w formie dotacji na realizację zadania publicznego. Wszczęcie postępowania w sprawie zawarcia umowy o powierzenie realizacji zadania i udzielenie dotacji może nastąpić na wniosek stowarzyszenia.

Należy pamiętać, że jeżeli sołectwo złożyło wniosek, w którym przewidywało realizację przedsięwzięcia polegającego na budowie placu zabaw, to do wyboru wójta (burmistrza) należy sposób realizacji przedsięwzięcia. Jeżeli organ wykonawczy gminy uzna, że sfinansowanie budowy placu zabaw będzie bardziej efektywne w przypadku powierzenia realizacji tego zadania stowarzyszeniu i przekazania na ten cel dotacji (dofinansowania), to nie naruszy taką decyzją woli sołectwa co do rodzaju realizowanego przedsięwzięcia. Podkreślenia wymaga jednak, iż w ramach kompetencji sołectwa do określania przeznaczenia funduszu sołeckiego nie mieści się kwestia wskazywania konkretnego podmiotu, który ma wykonać przedsięwzięcie (wystąpić o dotację), ani formy w jakiej zlecenie wykonania przedsięwzięcia nastąpi (udzielenie dotacji). Sołectwo może wskazać we wniosku, iż planuje wydatkowanie środków na budowę placu zabaw, w tym jako dotację dla podmiotu niepublicznego na realizację tego zadania. Ostateczny przebieg procesu wydatkowania środków na przedsięwzięcie zależy jednak po pierwsze od wójta (burmistrza) – czy wybierze taką formę realizacji zadania (powierzenie podmiotowi niepublicznemu), a po drugie od stowarzyszenia – czy będzie wnioskowało o uzyskanie dotacji i czy spełni warunki dla jej uzyskania.

Okoliczność, że faktury będą wystawiane na stowarzyszenie nie stanowi przeszkody. Dowodem wydatku w ramach funduszu sołeckiego będzie przekazanie dotacji i zatwierdzenie przez wójta (burmistrza) jej rozliczenia przedstawionego przez stowarzyszenie, jako wydatkowanej zgodnie z przeznaczeniem, czyli na budowę placu zabaw.

Rafał Trykozko

Notatkę na ten temat zamieszczono w Tygodniku Prudnickim.

Pytanie:

Chodzi mi o sytuację, w której mieszkańcy podpisaliby umowę zlecenie z gminą. Jeden z nich taki plac wykonał właśnie sam na własnej działce i wyszło to bardzo dobrze. Czy w razie budowy takiego placu potrzebne będzie uzyskanie jakiejś zgody? I czy w ogóle istnieje taka możliwość, aby po wybudowaniu takiego placu uzyskać coś typu certyfikat bezpieczeństwa lub zezwolenie na korzystanie? Chciałabym aby wszystko było bezpieczne a niestety place które oferują różnego rodzaju firmy są bardzo drogie. A właśnie tego tupu firmy posiadają certyfikaty bezpieczeństwa. 

Odpowiedź:

Środki z funduszu sołeckiego nie przechodzą na sołectwo, ale pozostają w kompetencji gminy i to ona składa zamówienie mające na celu realizację wskazanej inwestycji. Z jednej strony chce Pan budować sam a z drugiej mieć certyfikat bezpieczeństwa. Ponieważ na tym placu mają bawić się dzieci i to ich bezpieczeństwo jest najważniejsze odradzam samodzielnego montażu takiego placu, chyba że posiada Pan stosowne uprawnienia, to że wyszło bardzo dobrze nie znaczy że jest bezpiecznie. Co do bezpieczeństwa na placu zabaw dla dzieci to obowiązek utrzymania ich w dobrym stanie należy do gminy i to ona powinna dbać o właściwe zabezpieczenie placu zabaw. Oczywiście, że można uzyskać certyfikat bezpieczeństwa dla placu zabaw, można również uzyskać świadectwo zgodności, taką kontrolę przeprowadza zewnętrzna instytucja, zapewne trzeba za to zapłacić. Posiadanie takiego certyfikatu dla placu wiejskiego nie jest obowiązkowe, tym samym sołectwo nie musi go uzyskać co nie znaczy, że powinno oszczędzać na budowie takiego placu.

 Huśtawki, piaskownice, drabinki zgodnie z art. 3 pkt. 4 Ustawy prawo budowlane należą do obiektów małej architektury i jako takie nie wymagają pozwoleń na budowę ale zgodnie z art. 30 ust. 4 obowiązkowi zgłoszenia do właściwego organu wymaga budowa obiektów małej architektury w miejscach publicznych więc także placu zabaw. W zgłoszeniu należy określić rodzaj, zakres i sposób wykonywania robót budowlanych oraz termin ich rozpoczęcia. Do zgłoszenia należy dołączyć oświadczenie, o którym mowa w art. 32 ust. 4 pkt 2 Ustawy prawo budowlane, oraz, w zależności od potrzeb, odpowiednie szkice lub rysunki, a także pozwolenia, uzgodnienia i opinie wymagane odrębnymi przepisami. W razie konieczności uzupełnienia zgłoszenia właściwy organ nakłada, w drodze postanowienia, na zgłaszającego obowiązek uzupełnienia, w określonym terminie, brakujących dokumentów, a w przypadku ich nieuzupełnienia – wnosi sprzeciw, w drodze decyzji. Dokładnie co jest wymagane zawarte jest w art. 30 ust. 2, 3 i 4. Do wykonywania robót budowlanych można przystąpić, jeżeli w terminie 30 dni od dnia doręczenia zgłoszenia właściwy organ nie wniesie, w drodze decyzji, sprzeciwu i nie później niż po upływie 2 lat od określonego w zgłoszeniu terminu ich rozpoczęcia.

Tak, jeśli plac zabaw pozostanie w sołectwie i dostęp do niego dla mieszkańców nie będzie utrudniony. Ustawa reguluje jedynie kwestię procedury składania wniosków oraz warunków jakie muszą zostać spełnione by sołectwo mogło skorzystać ze środków funduszu. Nie można wykluczyć takiej sytuacji gdy umiejscowienie placu zabaw powoduje zagrożenie dla bawiących się tam dzieci, na przykład zaplanowano go zbyt blisko ruchliwej drogi. Plac zabaw powinien znajdować się na terenie należącym do gminy, a nie na prywatnym terenie.

Urząd gminy ma czas na realizację budżetu do 31 grudnia roku budżetowego. Środki wydzielone w ramach funduszu sołeckiego są częścią budżetu. Budżet gminy jest wykonywany w roku kalendarzowym. Czym innym jest realizacja budżetu, a czym innym sprawozdanie z jego wykonania. Zgodnie z ustawą o finansach publicznych wójt przedstawia radzie gminy sprawozdanie z wykonania budżetu za pierwsze półrocze do dnia 31 sierpnia danego roku, zaś sprawozdanie z wykonania rocznego budżetu do 31 marca Regionalnej Izbie Obrachunkowej, zaś radzie gminy do 31 maja kolejnego roku. Rada gminy rozpatruje sprawozdanie wójta do 30 czerwca.

Z powyższego wynika, że po 31 marca każdego roku możemy w trybie Ustawy o dostępie do informacji publicznej zażądać sprawozdania z wykonania budżetu za rok miniony. W oparciu o prawo dostępu do informacji publicznej możemy już wcześniej zarządzać informacji na temat wykonania zadania w ramach funduszu soleckiego.

Mieszkańcy przygotowując wniosek o którym mowa w ustawie o funduszu sołeckim powinni dużo uwagi poświęcić na sposób w jaki został sporządzony oraz jakie dokładnie przedsięwzięcia mają zostać zrealizowane, jak również w jaki sposób realizacja powinna zostać zrealizowana.

Wynika to z tego, że nawet jeśli wskażemy przedsięwzięcie do realizacji i wycenimy je na przykład na 20 tysięcy złotych, to nie znaczy, że tyle wójt musi wydać na jego realizację. Wójt działa zgodnie z zasadą gospodarności, która wymaga racjonalnego, czyli oszczędnego, wydatkowania środków budżetowych. Jeżeli dane zadanie może zostać wykonane taniej, to należy tak zrobić. Przykładowo we wniosku jest zapisany zakup karuzeli za 5 tysięcy a wójt może kupić karuzelę za 2 tysiące, to kupi tą za 2 tysiące Dlatego we wniosku warto zawrzeć dokładny opis przedsięwzięcia, które ma zostać zrealizowane. Dzięki temu bowiem jakość jego realizacji będzie zgodna z naszymi oczekiwaniami.

W opisanym przypadku mogło być tak, że wójt doposażył plac zabaw, uznając jednocześnie, że koszt takiego doposażenia wynosi nie 20 tysięcy ale 9 tysięcy, bowiem tak wynikało z kalkulacji kosztów poszczególnych urządzeń.

Pytanie:

Odnośnie finansowania inwestycji realizowanych przez gminę z udziałem środków z funduszu sołeckiego: W naszej gminie pojawiła się propozycja budowy placów zabaw w kilku sołectwach. Aby dokonać tych inwestycji (lub połączyć ją w jeden projekt) potrzebne są znacznie większe pieniądze niż udział funduszu sołeckiego. Dostępne są jednak środki zewnętrzne z różnych programów, PROW czy innych źródeł finansowania UE. Aby uzyskać dofinansowanie i wziąć udział w dostępnych konkursach przy aplikowaniu o jakiekolwiek środki należy posiadać wkład własny, który często jest z oczywistych względów trudny do wygospodarowania w budżecie. Mało tego, należy ponieść samemu koszty, a później aplikować o ich zwrot (i tu również pojawia się ujęcie w budżecie całości kosztów projektu).

W związku z powyższym pytanie brzmi: czy środki z funduszu sołeckiego mogą być wkładem własnym gminy w projekt dofinansowany ze środków zewnętrznych? Czy nie będzie to podwójne finansowanie projektu i takie środki wówczas zostaną zobligowane do ich zwrotu? Jeśli jednak istnieje taka możliwość to proszę o instrukcje jak zakwalifikować je w budżecie i co powinno sołectwo zrobić w tej sytuacji – jaką podjąć uchwałę oraz jakich błędów nie popełniać przy realizacji i wydatkowaniu tych środków?

Odpowiedź:

Krajowa Rada Regionalnych Izb Obrachunkowych zajęła w 2009 roku stanowisko, iż środki funduszu sołeckiego mogą stanowić wkład własny w projektach objętych PROW 2007-2013. Nie ma przeciwwskazań, aby wykładnię tę w drodze analogii odnieść także do projektów realizowanych w ramach innych programów umożliwiających pozyskanie dofinansowania. Należy jednak pamiętać, że o sposobie realizacji przedsięwzięcia decyduje finalnie wójt, jeżeli uzna, że taka forma realizacji zadania będzie najbardziej służyła zasadzie efektywnego wydatkowania środków publicznych. Sołectwo nie może tej sprawy przesądzić we wniosku. W związku z szansą na ewentualne pozyskanie dofinansowania możliwe byłoby jednak zasugerowanie takiej możliwości we wniosku, na przykład poprzez wskazanie, iż środki funduszu sołeckiego przeznacza się na budowę placu zabaw w wsi X, w tym także jako wkład własny gminy w finansowanie projektu służącego realizacji tego przedsięwzięcia.

Brak takiej sugestii we wniosku oczywiście nie zamyka drogi przeznaczenia przez wójta środków funduszu na wkład własny w projekcie. Warunkiem jest jednak, aby projekt zapewniał realizację przedsięwzięcia objętego wnioskiem.

W tym stanie faktycznym przedsięwzięcie sfinansowane poprzez wniesienie wkładu własnego w finansowanie projektu zostanie zrealizowane zgodnie z wnioskiem sołectwa, ponieważ:

– zostanie zrealizowany cel wskazany we wniosku złożonym na podstawie uchwały zebrania wiejskiego,
– zebranie wiejskie nie jest organem uprawnionym żadnym przepisem do zobowiązywania wójta (burmistrza) do wyboru takiej czy innej formy realizacji zadania. Stosownie do wybranej formy finansowania organy gminy dostosują klasyfikację budżetową wydatków przeznaczonych na finansowanie przedsięwzięcia.   

Bardziej problematyczną kwestią jest związek między zwrotem z budżetu państwa części wydatków poniesionych w ramach funduszu sołeckiego a zasadami finansowania projektu. Niewątpliwym jest, że dofinansowanie zadania ze środków UE nie ma wpływu na prawo gminy do występowania o zwrot części wydatków poniesionych w ramach funduszu, ponieważ prawo to przyznaje gminie ustawa. Problemem jest zaś, czy w świetle warunków dofinansowania projektu zwrot ten nie będzie potraktowany jako dochód związany z realizacją projektu. Mogłoby to bowiem spowodować obowiązek odprowadzenia kwoty zwrotu, jeżeli umowa o dofinansowanie przewidywała pomniejszenie dofinansowania o dochody uzyskane w związku z realizacją projektu. Gmina winna tę kwestię wyjaśnić z instytucją, z którą podpisana została umowa o dofinansowanie. Wyjaśnienie przedstawione przez instytucję powinno jednoznaczne określić status częściowego zwrotu wydatków poniesionych w ramach funduszu sołeckiego w świetle zasad realizacji projektu.

Tak, można przeznaczyć określoną kwotę na wskazane przedsięwzięcie. Inwestycja z funduszu sołeckiego w takim wypadku może być zrealizowano wyłącznie pod warunkiem dopełnienia wszystkich formalności związanych z możliwością wykonania określonych prac na nieruchomości należącej do powiatu.

 
Żeby było śmieszniej to musimy zrobić dwa plany, jeden na plac zabaw, a  drugi na boisko do piłki, podobno jest stosowna ustawa dotycząca placów zabaw?. Jeżeli zrobimy te plany, to już nam nie starczy na huśtawki, to po co mamy robić te plany?. Ale nie przeszkadzało to nikomu, żeby utworzyć place zabaw w sąsiednich sołectwach, tam gdzie sołtysem jest radna. Tam jednak nie są konieczne plany!, pomimo że plac zabaw jest usytuowany w pobliżu szkoły. Proszę, odpowiedzcie, czy na prawdę przy zmianie osprzętu na istniejącym już placu zabaw musimy robić plany na ten plac???. Czy jest na to jakaś ustawa, na której się opiera gmina, i czy te przepisy nie powinny dotyczyć wszystkich sołectw równo w danej gminie???.

 
Kwestię umiejscowienia placów zabaw oraz wymogów jakie powinny zostać spełnione aby takie place powstały regulują takie akty prawne jak ustawa Prawo budowlane oraz Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie.
Prawo budowlane w art. 4 place zabaw zalicza do tzw. Obiektów małej architektury. Budowa tych obiektów w miejscach publicznych nie wymaga uzyskania pozwolenia na budowę, podlega ona jednak obowiązkowi zgłoszenia właściwemu organowi. Zasadą ogólną jest, że organem właściwym do przyjęcia zgłoszenia jest starosta, natomiast w przypadkach określonych w art. 82 ust. 3 ustawy Prawo budowlane do rozpoznania zgłoszenia właściwy będzie wojewoda.

W zgłoszeniu należy określić rodzaj, zakres i sposób wykonywania robót budowlanych oraz termin ich rozpoczęcia.
Do zgłoszenia należy dołączyć oświadczenie, o posiadanym prawie do dysponowania nieruchomością na cele budowlane oraz w zależności od potrzeb, odpowiednie szkice lub rysunki, a także pozwolenia, uzgodnienia i opinie wymagane odrębnymi przepisami. W razie konieczności uzupełnienia zgłoszenia właściwy organ nakłada, w drodze postanowienia, na zgłaszającego obowiązek uzupełnienia, w określonym terminie, brakujących dokumentów, a w przypadku ich nieuzupełnienia – wnosi sprzeciw, w drodze decyzji.
 W zgłoszeniu budowy, o której mowa, należy ponadto przedstawić projekt zagospodarowania działki lub terenu, wykonany przez projektanta posiadającego wymagane uprawnienia budowlane.

Zgłoszenia należy dokonać przed terminem zamierzonego rozpoczęcia robót budowlanych. Do wykonywania robót budowlanych można przystąpić, jeżeli w terminie 30 dni od dnia doręczenia zgłoszenia właściwy organ nie wniesie, w drodze decyzji, sprzeciwu i nie później niż po upływie 2 lat od określonego w zgłoszeniu terminu ich rozpoczęcia.
Dodatkowo rozporządzenie ministra infrastruktury reguluje takie aspekty jak naświetlenie placu zabaw oraz odległości lokalizacyjnej względem ulic, pomieszczeń w których przebywają ludzie oraz miejsc składowania odpadów.
W opisanej przez Panią sytuacji pojawia się problem tego typu, czy plac zabaw już istnieje i dokonane będą tylko prace polegające na wymianie starych urządzeń na nowe, czy też zbudowanie placu zabaw od podstaw. W przypadku gdy prace polegają tylko na wymianie starych urządzeń na nowe nie ma potrzeby tworzenia projektu ale taki projekt powinien powstać przy wcześniejszej budowie placu zabaw.
W przypadku gdy plac zabaw jest budowany od podstaw, w zgłoszeniu o którym była mowa wcześniej musi znaleźć się  projekt zagospodarowania działki lub terenu, przygotowany przez projektanta posiadającego wymagane uprawnienia budowlane. Przygotowanie takiego projektu nie powinno być zbyt kosztowne, polega bowiem na naniesieniu planowanych urządzeń, których specyfikacje najczęściej dostarcza producent na obszar działki na której znajdował się będzie plac zabaw. Takie są wymogi prawne dotyczące obiektów małej architektury do których to zaliczają się place zabaw. W sytuacji konkretnej, którą opisano w pytaniu, mogły mieć miejsce różne działania, które wpłynęły na to, że plan zagospodarowania terenu był nie potrzebny, jak choćby np. To, że zostały zakupione elementy wyposażenia placu zabaw ale formalnie taki plac nie powstał. Niestety brak większej ilości informacji w tej sprawie uniemożliwia pogłębioną odpowiedź na pytania stawiane w tekście.
W przypadku wykorzystania na zbudowanie placu zabaw pieniędzy z funduszu sołeckiego pamiętać należy, iż inwestorem będzie gmina dlatego też winno ona dopełnić wszystkich formalności związanych ze stworzeniem lub remontem placu zabaw. Pamiętać należy, iż dysponentem pieniędzy z funduszu sołeckiego w ramach budżety gminy jest wójt/burmistrz oraz teren posadowienia placu zabaw jest terenem, który należy do gminy