Pytanie:

Stowarzyszenie prowadzi w gminie kilka publicznych szkół podstawowych, które miały ulec likwidacji. Do tej pory dzieci do tych szkół z tych terenów wiejskich dowoziła gmina. Powstał pomysł kupienia samochodu z funduszu sołeckiego, na który zrzuciłoby się kilka sołectw. Czy taki zakup w świetle nowej ustawy może zostać dokonany?

Odpowiedź:

Zakup samochodu, który będzie własnością gminy i będzie służył wykonywaniu zadań gminy ogólnie jest możliwy z funduszu sołeckiego. W przedstawionej sytuacji prawidłowość takiego zakupu uzależniona jest jednak od oceny kilku kwestii.

Po pierwsze, jak wynika z pytania, gmina zapewniała dotychczas dowóz dzieci do szkoły prowadzonej przez stowarzyszenie. Z pytania nie wynika też, aby gmina miała zaprzestać dowozu. Należy więc zapytać, w jaki sposób zakup ten będzie służył poprawie warunków życia mieszkańców (art. 2 ust. 6), skoro gmina i tak zapewnia dowóz. Uważam, że w tej sytuacji wójt (burmistrz) ma pełne prawo odrzucenia wniosków, ponieważ dotyczą one celu, który jest już realizowany.

W świetle przepisów nowej ustawy kwestia „zrzucenia się” kilku sołectw powinna być oceniana pod kątem realizacji wspólnego przedsięwzięcia, o którym mowa art. 6 ustawy o funduszu sołeckim. (Oczywiście z zastrzeżeniem uwag z poprzedniego akapitu, czy przedsięwzięcie jest zgodne z art. 2 ust. 6 ustawy). Jeżeli każde z sołectw samo nie może dokonać zakupu ze względu na zbyt wysokie koszty zakupu, to należy pamiętać, że wnioski przewidujące takie zadanie powinny być złożone w miarę jednocześnie – tak aby w terminie 7 dni na zbadanie każdego z wniosków wójt (burmistrz) miał możliwość ustalenia, że chodzi o wspólne przedsięwzięcie. Jeżeli rozbieżności czasowe będą duże, wówczas wójt (burmistrz) będzie zobowiązany do odrzucania takich wniosków, ponieważ do upływu terminu ich zbadania (7 dni od wpływu do urzędu) nie będzie miał możliwości stwierdzenia, że kilka sołectw przeznacza środki na dany zakup, a więc spełnia, że spełnia on warunek mieszczenia się kosztami w kwotach przeznaczonych przez wszystkie zainteresowane sołectwa.

Pytanie:

Dzieci mają do szkoły 2,8 kilometra. Ustawa nakłada obowiązek dowożenia dzieci powyżej 3 kilometrów. Czy z funduszu sołeckiego można sfinansować dowożenie dzieci w ramach lokalnego transportu zbiorowego? Np. kupić bilety lub wynająć busa itp.

Odpowiedź:

Problem postawiony w pytaniu sprowadza się do oceny, czy sfinansowanie z budżetu gminy dowozu dzieci przy odległościach niewymagających od gminy zapewnienia bezpłatnego dowozu mieści się w zakresie zadań własnych gminy. Z jednej strony art. 6 ustawy o samorządzie gminnym przypisuje do zakresu działania gminy wszystkie sprawy publiczne o znaczeniu lokalnym, niezastrzeżone do kompetencji innych podmiotów. Z drugiej zaś przepisy art. 17 ustawy o systemie oświaty mogą być traktowane jako podstawa do ponoszenia przez gminę wydatków wyłącznie na zapewnienie dowozu dzieci, które zamieszkują w większej odległości od szkoły niż podana w art. 17 ust. 2 tej ustawy. Jednocześnie trzeba mieć na uwadze, że w art. 17 ustawy o systemie oświaty nie rozstrzygnięto jednoznacznie kwestii, czy ewentualne zapewnienie dowozu na krótszych odległościach jest zadaniem gminy czy nie. Wskazanie, że na gminie spoczywa obowiązek zapewnienia bezpłatnego dowozu na odległościach dłuższych niż 3 (klasy I-IV) i 4 (klasy V-VI i gimnazjum) kilometry nie musi być interpretowane jako brak możliwości finansowania dowozu na krótszych odcinkach, a jedynie jako brak obowiązku finansowania tego typu dowozu.

Uznanie tego typu zadania za zadanie własne gminy będzie zatem zależało od oceny organu nadzoru, ponieważ możliwe są różne interpretacje art. 17 ustawy o samorządzie gminnym. Z dostępnego (ubogiego) orzecznictwa w tej sprawie należy wskazać na tezy wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 21 października 2008 r. (I SA/Go 713/08), którym WSA podtrzymał uchwałę Kolegium RIO w Zielonej Górze negującą możliwość dofinansowywania z budżetu dowozów do szkoły uczniów niespełniających kryteriów do bezpłatnego dowozu, określonych w art. 17 ust. 2 u.s.o. Sąd stwierdził, że „Art. 6, 18 ust. 1 u.s.g., mają charakter przepisów ogólnych, nie mogą stanowić samodzielnej podstawy prawnej do podjęcia uchwały określającej zasady dofinansowania dowozów szkolnych z budżetu gminy uczniom niespełniającym kryteriów odległości wskazanych w art. 17 ust. 2 u.s.o.”

Zatem uchwalając tego typu przedsięwzięcie sołectwo powinno liczyć się z możliwością odrzucenia wniosku jako sprzecznego z przepisami określającymi zasady finansowania z budżetu gminy dowozu dzieci do szkół. Istnieje bowiem realne niebezpieczeństwo, że wydatki zaplanowane czy ewentualnie poniesione przez gminę na ten cel będą kwestionowane przez organy nadzoru i kontroli.