Uchwały o wyodrębnieniu funduszu sołeckiego podjęte po 20 lutego 2014 r. na podstawie nowej Ustawy o funduszu sołeckim są bezterminowe.

Rada Gminy Leoncin 18 lutego 2015 r. podjęła uchwałę o wyrażeniu zgody na wyodrębnienie funduszu sołeckiego w budżecie gminy na 2016 rok. Uchwała dostępna jest po kliknięciu poniższego obrazka oraz TUTAJ.

Regionalna Izba Obrachunkowa w Warszawie zakwestionowała ww. uchwałę, stwierdzając że narusza art. 2 ust. 3 Ustawy o funduszu sołeckim, traktujący że

Uchwała o wyrażeniu zgody na wyodrębnienie funduszu ma zastosowanie do kolejnych lat budżetowych następujących po roku, w którym została podjęta.

Jak zauważyło Kolegium RIO,

[…] cytowany przepis wprowadził zatem zasadę, iż raz wyrażona zgoda na wyodrębnienie funduszu obowiązuje bezterminowo tj. do czasu podjęcia przez radę gminy uchwały cofającej zgodę na wyodrębnienie funduszu sołeckiego, która zgodnie z art. 2 ust. 4 ustawy o funduszu sołeckim obowiązuje jedynie w kolejnym roku budżetowym. 

Mając powyższe na uwadze, Rada  Gminy  podejmując uchwałę o wyrażeniu zgody  na wyodrębnienie środków stanowiących fundusz sołecki, nie może ograniczyć decyzji o ich wyodrębnieniu tylko do roku 2016, gdyż istotnie narusza  tym cyt.  przepis art. 2  ust. 3 ustawy o funduszu sołeckim, zgodnie z którym decyzja Rady o wyodrębnieniu funduszu sołeckiego, podjęta w roku poprzedzającym rok, na który wyodrębnia się fundusz, jest ważna w każdym roku budżetowym (bez ograniczenia) następującym po roku, w którym została podjęta.

Kolegium Izby uznało, iż Rada Gminy Leoncin dokonała nieuprawnionej modyfikacji zakresu czasowego obowiązywania wyodrębnienia funduszu sołeckiego […]

Uchwała RIO w Warszawie z 24 marca 2015 r, dostępna jest po kliknięciu poniższego obrazka oraz TUTAJ.

W efekcie Rada Gminy Leoncin 25 marca 2015 r. podjęła uchwałę o wyodrębnieniu funduszu sołeckiego w sposób właściwy, tj. nie określając ram czasowych jej obowiązywania. Uchwała Rady Gminy Leoncin z 25 marca 2015 r. dostępna jest TUTAJ.

Jak skomentował Wojciech Tarnowski, prezes RIO w Warszawie dla „Rzeczpospolitej” (artykuł z 14 kwietnia 2015 r. dostępny TUTAJ) obowiązująca ustawa o funduszu sołeckim wprowadziła zatem zasadę, że raz wyrażona zgoda na wyodrębnienie funduszu sołeckiego obowiązuje bezterminowo […] A konkretnie: do czasu podjęcia przez radę gminy uchwały cofającej zgodę na wyodrębnienie funduszu sołeckiego. Taka uchwała z kolei obowiązuje tylko przez jeden rok budżetowy – dodaje.

Zapoznając się z treścią odpowiedzi umieszczone na stronie Ministerstwa Administracji i Cyfryzacji, a dotyczącej pytania czy możliwe jest finansowanie ze środków funduszu sołeckiego wycieczek krajoznawczo – patriotycznych poza gminę do miejscowości ościennych min. w celu zapoznawania się z historią i kulturą Polski, należy przede wszystkim zwrócić uwagę na kwestię uzasadnienia przedsięwzięcia. W ocenie każdego przedsięwzięcia, które ma być finansowane z funduszu sołeckiego, kluczowe znaczenie odgrywa uzasadnienie.

Odpowiedź ze strony MAiC dostępna jest po kliknięciu poniższego obrazka oraz TUTAJ.

Po blisko dziewięciomiesięcznym okresie wymiany korespondencji, zaangażowaniu Krajowej Rady Regionalnych Izb Obrachunkowych, skardze do Prezesa Rady Ministrów,  20 stycznia 2015 roku Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi poinformował nas, że istnieje możliwość wypłaty środków z PROW 2007-2013, gdzie wkład własny finansowany był z funduszu sołeckiego. Jest to krok w dobrą stronę, jednak niestety warunki otrzymania środków z PROW 2007-2013 zostały tak sformułowane, że przeczą zasadom konstrukcji budżetu, zaś stanowisko MRiRW jest wewnętrznie sprzeczne i w efekcie, w praktyce… nie pozwala skorzystać ze środków PROW.

Pismo MRiRW z dnia 20 stycznia 2015 r. (znak ROWwl-ss-051-7/14 (175)) dostępne jest po kliknięciu fragmentu niżej oraz TUTAJ.

Pismo MRiRW z dnia 7 stycznia 2015 r. (znak ROWwl-ss-504-65/14(22)) dostępne jest po kliknięciu fragmentu niżej oraz TUTAJ.

Poza sformułowaniem istnieje możliwość wypłaty środków z PROW 2007-2013 trudno uznać stanowisko MRiRW za korzystne dla mieszkańców, a można je wręcz uznać za sprzeczne z prawem. Ministerstwo próbuje bowiem przedstawić interpretację, zgodnie z którą, aby gmina otrzymała dofinansowanie z PROW 2007-2013, musi dokonać zwrotu dotacji otrzymanej jako zwrot z budżetu państwa części wydatków poniesionych z funduszu sołeckiego i dodatkowo obiecać, że środki funduszu sołeckiego nie będą przeznaczane w przyszłości na przedsięwzięcie, jakie współfinansowane było w ramach projektu PROW z funduszu sołeckiego:

Należy potwierdzić, że taki zwrot [w praktyce: zwrot zwrotu z budżetu państwa] został faktycznie dokonany oraz zapewnić podmiot wdrażający [samorząd województwa, w praktyce  odpowiedni departament w Urzędzie Marszałkowskim] o nieubieganiu się o środku z funduszu sołeckiego w związku z realizacją tego projektu w przyszłości.

Jest to interpretacja, która zakłada że fundusz sołecki nie stanowi części budżetu gminy. Wskazuje również na brak znajomości Ustawy o funduszu sołeckim. Wydatki z funduszu sołeckiego nie są wydatkami celowymi, nie są powiązane z żadnym konkretnym źródłem dochodów gminy. Tymczasem zdaniem Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi zwrot z budżetu państwa stanowi formę dotacji celowej. Tak nie jest, na co Ministrowi Rolnictwa i Rozwoju Wsi zwracała już uwagę m.in. Krajowa Rada Regionalnych Izb Obrachunkowych.

Błędne stanowisko MRiRW wynika przypuszczalnie z kierowania się logiką projektową, w której konkretne dochody wiąże się z wydatkami w formie funduszy celowych. Tymczasem w przypadku funduszu sołeckiego, będącego częścią budżetu gminy, obowiązuje zasada niefunduszowania, czyli jedności materialnej budżetu. Zasada ta dotyczy sytuacji, w której budżet zorganizowany jest na zasadzie jednej puli środków, której całość dochodów przeznaczona jest na całość wydatków. Przysługujący gminie zwrot z budżetu państwa części wydatków poniesionych z funduszu sołeckiego nie stanowi dotacji celowej.

Fundusz sołecki , co należy kolejny raz powtórzyć, finansowany jest z dochodów własnych gminy, subwencji ogólnej czego nie przyjmuje do wiadomości MRiRW, dla którego sformułowanie „fundusz” wiąże się wyłącznie z konkretnym, projektowym sposobem finansowania przedsięwzięć. Fundusz sołecki jest częścią budżetu gminy, to o czym wiedzą mieszkańcy sołectw, nie znalazło odzwierciedlenia w pismach Ministerstwa. Fundusz sołecki nie stanowi w budżecie gminy odrębnego źródła finansowania przedsięwzięć. Niestety, mimo uwag Krajowej Rady Regionalnych Izb Obrachunkowych, Ministerstwo nadal kieruje się błędnymi interpretacjami, de facto uniemożliwiając samorządom uzyskanie środków PROW w związku z funduszem sołeckim.

Będziemy dochodzić przyczyn sprzecznej z prawem intepretacji MRiRW dążąc do zmiany stanowiska MRiRW, również w kontekście wykorzystania funduszu sołeckiego jako wkładu własnego w projektach PROW w kolejnych latach, a także mając na uwadze formułowanie stanowisk przez MRiRW zrozumiałym językiem.

12 grudnia 2014 r. zwróciliśmy się z pytaniem do Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi (MRiRW) czy środki funduszu sołeckiego mogą być wliczane jako wkład własny do projektów PROW w perspektywie finansowej na lata 2014 – 2020? Aktualnie MRiRW, administrujące środkami PROW, mimo pozytywnej opinii Krajowej Rady Regionalnych Izb Obrachunkowych, nie dopuszcza takiej możliwości.

22 grudnia 2014 r. otrzymaliśmy odpowiedź MRiRW (znak ROWwl-ss-504-75/14(4549) informującą, iż intencją prawodawcy jest stworzenie przepisów umożliwiających włączanie środków funduszu sołeckiego jako wkładu własnego do projektów PROW 2014 – 2020:

Program Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 został zaakceptowany przez Komisję Europejską w dniu 12 grudnia br. Przed tą datą prace legislacyjne nad ustawą o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020, oraz rozporządzeń wykonawczych do tej ustawy, nie mogły zostać ukończone. Natomiast bez znajomości ostatecznego brzmienia przepisów krajowych nie można stanowczo stwierdzić, iż środki funduszu sołeckiego będą mogły stanowić wkład na finansowanie operacji realizowanych w ramach PROW 2014-2020.

Obecnie trwają konsultacje brzmienia przepisów ustawy, natomiast wkrótce rozpoczną się konsultacje przepisów zaproponowanych w projektach rozporządzeń. Na tym etapie można jedynie zapewnić, iż intencją prawodawcy jest stworzenie przepisów, które taką możliwość przewidują oraz wyrazić nadzieję, iż w toku prowadzonych prac legislacyjnych nie wystąpią okoliczności, które uniemożliwią jej wdrożenie.

Odpowiedź MRiRW dostępna jest po kliknięciu poniższego obrazka oraz TUTAJ.

Stan prac legislacyjnych nad ww. aktami prawnymi

Będziemy monitorować dalszy proces prac nad rozporządzeniami do ww. ustawy, od których treści może zależeć możliwość włączania funduszu sołeckiego jako wkładu własnego do tzw. małych projektów w ramach PROW.

Ze stanem prac legislacyjnych nad ww. ustawą można zapoznać się TUTAJ.

Ustawa z dnia 21 lutego 2014 r. o funduszu sołeckim traktuje, że w gminach w których w 2014 roku podjęto uchwały o wyodrębnieniu funduszu sołeckiego, nie ma dalszej konieczności podejmowania uchwał. Uchwała o wyodrębnieniu funduszu sołeckiego podjęta w 2014 roku obowiązuje w kolejnych latach, czyli także w 2015 roku. Gmina zbowiązana jest zabezpieczyć środki na fundusz sołecki. Art. 2 ust. 3 ustawy mówi:

Uchwała o wyrażeniu zgody na wyodrębnienie funduszu ma zastosowanie do kolejnych lat budżetowych następujących po roku, w którym została podjęta.

W gminach w których w 2014 r. podjęto uchwały o niewyodrębnieniu funduszu sołeckiego, do 31 marca 2015 r. radni muszą podjąć uchwałę o wyrażeniu zgody albo o nie wyrażeniu zgody na wyodrębnienie funduszu. Art. 2 ust. 4 ustawy mówi:

Uchwała o niewyrażeniu zgody na wyodrębnienie funduszu ma zastosowanie wyłącznie do roku budżetowego następującego po roku, w którym została podjęta.

W informacji dla jednostek samorządu terytorialnego opublikowanej 28 października 2014 r. RIO w Warszawie podkreśla, że do wprowadzenia do budżetu dotacji pochodzących od Wojewody z tytułu refundacji wykonanych zadań w ramach funduszu sołeckiego organem właściwym jest organ stanowiący.

W związku z pojawiającymi się nieprawidłowościami dotyczącymi wprowadzania do budżetu tzw. dotacji refundacyjnych informujemy, że zgodnie z art. 50a ustawy z dnia 13 listopada 2003 r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego o przeznaczeniu dotacji, otrzymanych z budżetu państwa na podstawie odrębnych przepisów, stanowiących zwrot poniesionych wydatków na realizację zadań określonych w tych przepisach oraz dotacji z tytułu rekompensaty utraconych dochodów własnych decyduje organ stanowiący jednostki samorządu terytorialnego .

W związku z tym także do wprowadzenia do budżetu dotacji pochodzących od Wojewody z tytułu refundacji wykonanych zadań w ramach funduszu sołeckiego organem właściwym jest organ stanowiący.

Informacja RIO dostępna jest TUTAJ.

O klasyfikacji budżetowej zwrotu pisaliśmy TUTAJ.

W 2015 roku wnioski o zwrot części wydatków poniesionych przez gminę z funduszu sołeckiego wójtowie będą  mogli składać do wojewodów wyłącznie elektronicznie. Po sprawdzeniu wniosku wójta (burmistrza, prezydenta) i stwierdzeniu nieprawidłowości, wojewoda będzie wzywał do usunięcia braków lub błędów w terminie 7 dni.

1 stycznia 2015 roku wchodzi w życie §4 rozporządzenia Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 8 lipca 2014 r. w sprawie wzorów informacji przekazywanych przez wójta (burmistrza, prezydenta miasta) i wojewodę, trybu zwrotu części wydatków gmin wykonanych w ramach funduszu sołeckiego oraz wzoru wniosku o ten zwrot.

Pełen tekst rozporządzenia dostępny jest w Dzienniku Ustaw z 2014 r. poz. 916 w załączniku, po kliknięciu poniższego obrazka oraz TUTAJ.

Treść § 4. ww. rozporządzenia znajduje się niżej.

§ 4. 1. Zwrot części wydatków następuje na wniosek wójta (burmistrza, prezydenta miasta) przesłany w postaci elektronicznej.

2. Wójt (burmistrz, prezydent miasta) przesyła wniosek właściwemu wojewodzie w terminie do dnia 31 maja roku następującego po roku, w którym dokonano wydatków.

3. We wniosku wójt (burmistrz, prezydent miasta) wykazuje wykonane wydatki według stanu na dzień 31 grudnia roku, za który jest przesyłany wniosek.

4. Właściwy wojewoda sprawdza prawidłowość wniosku pod względem rachunkowym oraz formalnym.

5. W przypadku stwierdzenia we wniosku braków lub błędów właściwy wojewoda wzywa wójta (burmistrza, prezydenta miasta) do ich usunięcia w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania. Wezwanie jest przesyłane w postaci papierowej lub elektronicznej. W przypadku nieusunięcia braków lub błędów w tym terminie wniosek pozostawia się bez rozpatrzenia.

6. Zwrot wydatków następuje na rachunek budżetu gminy w terminie do dnia 31 sierpnia roku następującego po roku, w którym dokonano wydatków.

7. Wzór wniosku, o którym mowa w § 1 pkt 4, jest określony w załączniku nr 3 do rozporządzenia.

POBIERZ PLIK: Dziennik Ustaw 2014 poz. 916

Przypominamy fragment opinii Jana Lipskiego dotyczącej kwestii „Obowiązku złożenia przyrzeczenia o przestrzeganiu tajemnicy skarbowej przez sołtysa”, opublikowanej w Zeszytach Prawniczych Biura Analiz Sejmowych Kancelarii Sejmu, 3-4 (19-20) 2008:

[…] Należy relacje prawne łączące sołtysów,  realizujących powierzone im obowiązki skarbowe, z urzędami jednostek samorządu terytorialnego. Sołtysi jako inkasenci podpisują z jednostką samorządu terytorialnego umowę na dokonywanie poboru od podatnika podatku i wpłacenia go we właściwym terminie organowi podatkowemu, za które to czynności pobierają odpowiednie wynagrodzenie (podobnie – stosowne umowy zawierają też jako osoby zaangażowane do doręczana pism w sprawach podatkowych). Umowy te co do zasady nie mają charakteru umów o pracę, a tylko takie umowy – na podstawie których nawiązywany jest stosunek pracy między urzędem a sołtysem – uprawniałyby do zaliczenia osób pełniących funkcję inkasenta do pracowników samorządowych służb finansowych (są to zwykle umowy zlecenia lub tzw. umowy o inkaso).

Nie oznacza to jednak, iż sołtysi nie są zobowiązani do przestrzegania tajemnicy skarbowej – obowiązek taki wynika przecież wprost z postanowień § 4 omawianego artykułu. Naruszenie tajemnicy skarbowej przez sołtysa rodzić będzie odpowiedzialność na podstawie art. 306 Ordynacji,  który przewiduje kary pozbawienia wolności dla osób, które będąc obowiązane do zachowania tajemnicy skarbowej, ujawniają informacje objęte tą tajemnicą.

Całość opinii dostępna jest na str. 214-218 TUTAJ.

Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi (MRiRW) podtrzymuje stanowisko, że fundusz sołecki nie może być wkładem własnym do projektów PROW.

Pismo Krajowej Rady Regionalnych Izb Obrachunkowych z 3 października 2014 r. wskazujące, że Ministerstwo błędnie interpretuje obowiązujące przepisy nie przekonało MRiRW, w efekcie Ministerstwo nie zmieniło swojego stanowiska. Wiadomość e-mailową w tej sprawie otrzymaną od MRiRW 26 listopada 2014 r., dwa dni po naszej publikacji o bezczynności Ministerstwa, cytujemy niżej:

„Uprzejmie informuję, że w piśmie do Sieci Obywatelskiej Watchdog Polska z 28 sierpnia br. (znak: ROWwl-ss-051-7/14(3209)), MRiRW poinformowało, iż pozostaje przy stanowisku, wyrażonym w interpretacji o znakach ROWwl-ss-504-94/13(4792), z 13 grudnia 2013 roku, jednocześnie deklarując pełną gotowość do odstąpienia od powyższego stanowiska, jeżeli Krajowa Rada Regionalnych Izb Obrachunkowych (KRRIO), wskaże argumenty, na podstawie których będzie można stwierdzić, iż współfinansowanie małych projektów z funduszu sołeckiego jest zgodne z obowiązującymi przepisami prawa.

MRiRW zobowiązało się do niezwłocznego poinformowania wszystkich zainteresowanych stron w przypadku zmiany stanowiska. Analiza zagadnienia przedstawiona w piśmie KRRIO z 3 października br. (znak KRRIO-0718/II/59/2014), nie rozwiewa wątpliwości w zakresie traktowania dotacji celowej będącej refundacją wydatków z funduszu sołeckiego jako dochodu własnego gminy. Ponadto KRRIO stwierdza, iż „wiążąca w tej sprawie powinna być interpretacja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, jako Instytucji Zarządzającej, odpowiedzialnej za prawidłowość absorpcji środków unijnych”.

Mając powyższe na uwadze MRiRW nie ma podstaw do odstąpienia od dotychczasowego stanowiska.

Z poważaniem
Dariusz Mamiński
Radca Ministra
Zespół Prasowy
Biuro Ministra MRiRW”

Nie można zgodzić się ze stwierdzeniem, że Ministerstwo deklaruje pełną gotowość do odstąpienia od stanowiska, jeżeli Krajowa Rada Regionalnych Izb Obrachunkowych (KRRIO), wskaże argumenty… KRRIO podniosła argumenty dotyczące po pierwsze niewłaściwej interpretacji przepisów przez Ministerstwo, po drugie wskazała w jaki sposób przepisy dotyczące funduszu sołeckiego można rozumieć. Trudno również stwierdzić, jakiego typu argumentów oczekuje MRiRW, aby mogła nastąpić zmiana jego stanowiska, ponieważ argumenty prawne zostały przedstawione przez organ administracji rządowej.

Jednocześnie Ministerstwo nie wydało żadnego merytorycznego stanowiska w przedmiocie, zaś z odpowiedzi Ministerstwa wynika wyłącznie, że skoro Ministerstwo administruje środkami PROW, to może wydać interpretację w tej sprawie. Warto zwrócić uwagę, że nadal nieznany jest powód zmiany stanowiska MRiRW z funkcjonującej przez kilka lat i promowanej przez samorządy wojewódzkie intepretacji pozwalającej na przeznaczanie funduszu sołeckiego jako wkładu własnego do projektów PROW, na stanowisko nieprzychylne takim działaniom.

Ministerstwo wykazuje się m.in. brakiem wiedzy, iż wpływa negatywnie na działania dotyczące aktywności na obszarach wiejskich, zaś jego działania przyniosą konkretne negatywne konsekwencje nie tylko na poziomie samorządu pomocniczego oraz gminnego lecz także np. w zakresie działań Krajowej Sieci Obszarów Wiejskich (gdzie promowany był wkład własny z funduszu sołeckiego do małych projektów – za co przyznawane były dodatkowe punkty w konkursach).

Krajowa Rada Regionalnych Izb Obrachunkowych (KRRIO) w piśmie z 3 października 2014 r. (znak KRRIO-0718/II/59/2014) skierowanym do Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi (MRiRW) przedstawiła stanowisko przychylne wykorzystaniu funduszu sołeckiego jako wkładu własnego do projektów PROW.

Jednak Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi nadal zwleka z zajęciem stanowiska w sprawie, mimo tego iż 11 sierpnia 2014 r. MRiRW uzależnił rozpatrzenie sprawy od… otrzymania opinii KRRIO. Zwłoka Ministerstwa Rolnictwa wydaje się niezrozumiała tym bardziej, iż samo Ministerstwo wyznaczyło termin załatwienia sprawy wykorzystania funduszu sołeckiego jako wkładu własnego do projektów PROW na 14 września 2014 r. Po blisko dwóch miesiącach od otrzymania pisma z KRRIO w Ministerstwie nic się nie dzieje.

Pismo KRRIO-0718/II/59/2014 z 3 października 2014 r. dostępne jest po kliknięciu obrazka niżej oraz TUTAJ.

Przewodnicząca KRRIO podniosła w piśmie do Ministerstwa Rolnictwa, że regionalne izby obrachunkowe nie tylko nie powinny, ale też nie mogą interpretować przepisów rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Przewodnicząca zwróciła również uwagę na niewłaściwą interpretację przepisów prawa przez Ministerstwo:

Jedyną podstawę prawną określającą na co można przeznaczyć środki funduszu stanowi art. 2 ust. 6 ustawy [o funduszu sołeckim]. Nieprawidłowo więc charakteryzuje się środki funduszu sołeckiegoi z punktu widzenia dochodów, wyciągając z tego nietrafny wniosek, że brak wskazania w ustawie o dochodach jst częściowej refundacji środków funduszu sołeckiego jako dochodów własnych, uniemożliwia przeznaczenie środków funduszu na wkład własny do projektu realizowanego w ramach PROW.

[…] Cele, na które może zostać przeznaczona pomoc finansowa w ramach działania „Wdrażanie lokalnych strategii rozwoju” objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (podnoszenie jakości życia społeczności lokalnej i rozwijanie jej aktywności) sa jak najbardziej zbieżne z ideą funkcjonowania funduszu sołeckiego, w związku z czym racjonalna wydaje się zasada łączenia tych środków w celu realizacji projektu istotnego z punktu widzenia mieszkańców sołectwa.

W podsumowaniu KRRIO stwierdza, że Rada skłaniałaby się ku stanowisku, pozwalającemu na przeznaczanie środków funduszu sołeckiego na wkład własny do projektów realizowanych w ramach PROW.